Zoeken naar boeken: de boekensneuper

Fantastic Flying Books

2012-01-30T21:07:00.000+01:00

Ja, ik heb lang niks van mij laten horen. Laat ik het er op houden dat ik druk was met het kijken naar een prachtige animatiefilm over de liefde voor boeken. Kijk met met mij naar The Fantastic Flying Books of Mr. Morris Lessmore.

Tja, misschien was ik wel de laatste die 'm zag. Maar ik heb er van genoten! Het verhaal gaat over de liefde voor boeken en het feit dat elke nieuwe bladzijde een nieuw verhaal oplevert. Een Buster-Keaton-achtig personage wordt - terwijl hij een boek aan het schrijven is - getroffen door een storm (Katrina) en weggeblazen naar een land vol boeken. Hij kan zijn leven wijden aan het vullen van de boeken met de woorden die hem omringen.

De film, notabene het allereerste project van Moonbot studio, heeft - na talloze andere prijzen - een oscarnominatie gekregen. Er is ook een interactieve app verkrijgbaar in de appstore. Het grappige is dat na alle succes, er binnenkort een boek wordt gemaakt van het verhaal, ouderwetse hardcopy dus. Daarom moest ik wel grinniken om de reactie van een klant (Christa Nieuwboer): "zo kan een kinderboek dus geïntegreerd worden met technologie. Van zulke creativiteit worden wij echt blij!" Het moet nog een kinderboek worden. Maar dat verdient het ook.

Antiquariaat in Weesp biedt nieuwe uitdaging

2011-12-27T21:25:00.000+01:00

Een opvallende advertentie afgelopen zaterdag in de Volkskrant:

Ik heb altijd al gezegd dat ik, later als ik groot ben, ook een antiquariaat wil hebben. Ooit filosofeerde ik erover met collega's. Een eigen antiquariaat hebben, niet om veel boeken te verkopen maar om omringd te zijn met boeken en af en toe een boekenliefhebber te ontvangen. Liefst een beetje donker winkeltje waar ik dan achter mijn bureau zit en welwillend allerlei vragen beantwoord. En dan na verloop van tijd net zoals Hans Engberts en René Hesselink een winkeldagboek schrijven waarin ik alleen maar klaag over dalende omzetten.

Nu begrijp ik dat ik voor mijn toekomstige carrière bijna 8 ton in euro's moet meebrengen. Maar, toegegeven, het antiquariaat ligt er prachtig. Het gaat namelijk om antiquariaat Lectori Salutem (mooie naam ook) in Weesp, dat in het fraaie centrum van Weesp ligt. Volgens de site is Lectori Salutem behoorlijk actief, zo staat het op de jaarlijkse boekenmarkt in Weesp en heeft het een groot aantal deelcollecties in het pand.

Ik weet dat ik tenminste één boek heb gekocht bij dit antiquariaat: het boekenweekgeschenk 1934 (het mapje met kaarten). Later heb ik er nog wel eens binnen gekeken, maar in mijn herinnering was het een beetje hooggeprijsd.

In het boek van Buijnsters, De geschiedenis van het Nederlandse antiquariaat, staan meer dan genoeg antiquariaten benoemd die nu niet meer bestaan. Kennelijk is dat - met de opkomst van Marktplaats, Boekwinkeltjes.nl en internet in het algemeen - hoe het gaat. Maar elke keer is er weer een beetje weemoed: een pleisterplats voor bibliofielen gaat verdwijnen en maakt plaats voor - waarschijnlijk - de zoveelste vestiging van Etos of Bart Smit.

Ondanks dat sommige dingen onontkoombaar zijn, zou het toch jammer zijn als ook dit antiquariaat in Weesp zou verdwijnen. Is er iemand die een Ouderjaarslot heeft gekocht en/of meespeelt in de Postcodeloterij die volgende week het gevraagde bedrag op tafel wil leggen?

De boeken die ik niet kocht

2011-12-12T22:13:00.001+01:00

Het leven bestaat niet alleen uit boeken kopen - het leven bestaat soms ook uit boeken niet kopen. In sommige gevallen gaat dat bewust, in andere gevallen tandenknarsend.

Het is het seizoen van de najaarsveilingen en ik heb er vier nauwlettend in de gaten gehouden. In chronologische volgorde: Zwiggelaar (8 november), Van Stockum (9 en 10 november), Burgersdijk en Niermans (15-16 november) en Bubb Kuyper (29 november-1 december) natuurlijk.Elke catalogus was weer even rijk en verleidelijk, met als gevolg dat ik de laatste weken van oktober en de eerste weken van november kwijlend rondbracht binnen vier catalogi, steeds nieuwe lijstjes makend met kavels die ik zou willen hebben en de prijs die ik er voor zou willen bieden. En vervolgens het onvermijdelijke wegstrepen, want het is beter om te focussen (en hoog te bieden) op een paar kavels die je écht wilt hebben, dan de kansen te spreiden en (achteraf te) laag te bieden op meerdere kavels die allemaal aan je neus voorbijgaan (lesgeld hier en hier).

Bij Zwiggelaar zag ik een paar geweldige kavels. Waaronder deze:

F. Bordewijk - Bloesemtak. Distelkamp en Arethusa Pers, 2001. Oplage 125 ex. In half marokijnleder gebonden met door Lia van Daal gemaakt batikpapier voor de platten. In foudraal. Het boek is voorzien van zijden kapitalen. Met vijf voor de uitgave vervaardigde en gesigneerde etsen van Wim van der Meij. Nr. 29.

Deze prachteditie moest ik eigenlijk hebben, maar ik heb het niet gedaan omdat ik zag dat later in de maand bij Van Stockum een paar mooie Nescio-kavels beschikbaar kwamen en die zijn traditioneel prijzig. Met bloedend hart heb ik niet geboden op deze prachtuitgave van Bordewijk, die uiteindelijk werd verkocht voor € 100. Een koopje, waarmee ik de koper van harte feliciteer. Maar waarom loop ik niet tegen dergelijke koopjes aan (zie ook het vervolg van deze post...).

Bij Van Stockum zag ik dit ongelooflijke mooie kavel:

NESCIO [ps. of J.H.A. GRÖNLOH]. Lot of 10 works.
Haarlem, Rotterdam, etc., 1918-1990.
Various sizes, orig. cloth & wrappers. - Added: 8 works on the books and life of Nescio (18).
Ad 1: i.a. Dichtertje, de uitvreter, titaantjes (Haarlem, J.H. de Bois, 1918. 1st ed., orig. wrappers, cover design by P.A.H. Hofman - fair copy, the cover a little worn at the head of the spine, the edges frayed); De X geboden (Den Haag, Bert Bakker, 1971. With line drawings by Jaap Vegter); De uitvreter, Historisch-kritische uitgave (2 vols., Assen/Maastricht, Van Gorcum, 1990).

Wat een weelde: een bijna complete Nescio-collectie met een authentieke eerste druk van zijn debuut. De taxatie voor dit kavel was € 250, een bespottelijke prijs natuurlijk en dat bleek ook wel, want hoewel ik fors had geboden ging dit kavel aan mijn neus voorbij. Ik vermoed dat ik een leven lang spijt ga hebben van het missen van deze prachtige eerste druk van Nescio. Wat de opbrengst van het kavel was weet ik niet, maar ik vrees het ergste. Bij Bubb Kuyper was er namelijk ook een kavel met een eerste druk van Nescio's debuut en dat boek (zonder de 17 extra titels die Van Stockum erbij stopte) was getaxeerd op €300-€500 en bracht uiteindelijk € 700 op... Door mijn grote - maar vergeefse - bieding op dit lot bij Van Stockum, heb ik een bod op een kavel met Mene Tekel van Nescio (getaxeerd op € 40), mede omdat ik een mooi lot bij Bubb zag met een luxe editie van Mene Tekel.

Nadat ik het deksel op mijn neus kreeg bij Van Stockum, week ik uit naar Bubb. Daarbij liet ik Burgersdijk en Niermans deze keer voor wat het was, ondanks dit juweel:

POSTERS -- WORM, PIET. Kinderboekenweek, 27 oct. - 3 nov. 1955. Uitg. Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek, 1955. Rare or. cold. lithograph in mint condition. 47 x 64 cm. Nicely framed & glazed. -- B. MIDDERIGH-BOKHORST. Reading child surrounded by toys. Or. cold. lithograph. 31 x 32 cm. Framed, glazed and under passepartout. -- Added: C. HOLLANDER. De kleine kapitein in het land van waan en wijs. ca. 2005. Cold. poster. 60 x 41 cm. Framed, glazed and under passepartout. (3).

Een zeldzame uitgave van het boekenweekgeschenk met de poster "de lezende clown". Getaxeerd op €150 en niet verkocht. Opvallend genoeg werd deze poster ook aangeboden bij Zwiggelaar, en daar verkocht voor € 140.

En zo kwam mijn lange reis in de emo-bibliofiele-achtbaan dan uiteindelijk aan bij de veiling van Bubb Kuyper. Zoals gezegd had Bubb Kuyper ook een prachtkavel van Nescio:

Nescio. Dichtertje. De uitvreter. Titaantjes. Rott., Nijgh & van Ditmar, 1933, 2nd ed., 140,(1)p., orig. gilt cl. w. dustwr. des. by P.A.H. HOFMAN.
- The (rare) dustwr. spine-ends/ corners sl. dam.
Idem. Boven het dal en andere verhalen. Amst., G.A. van Oorschot, 1961, 1st ed., 171,(4)p., orig. cl. w. dustwr. (fine). Idem. Mene tekel. Amst., De Bezige Bij, 1946, 1st ed., 44,(2)p., orig. gilt cl.
= Deluxe copy, rare in full cloth.
AND 7 others by/ on the same, i.a. S. CARMIGGELT, 'Van u heb ik ook een heleboel gelezen...' Tien Kronkels over Nescio (Amst., 1993, 1st ed., printed in 200 numb. copies, orig. cl.).

Een prachtige tweede druk van Nescio en een luxe exemplaar van Mene Tekel. Getaxeerd op € 100-€ 150, door mij geboden € 260 en verkocht voor € 300. Ik heb niet de illusie dat ik 'm voor €310 had kunnen kopen - er was iemand die 'm graag wilde hebben. Wat had ik dan moeten bieden? € 400? € 500?
Ik vermoed dat de koper Fokas Holthuis was, want kort na de veiling kreeg ik de nieuwsbrief van Fokas binnen, en wat zag ik daar staan:

NESCIO Mene tekel. Amsterdam, De Bezige Bij, (1946). Linnen. 48 p. Onafgesneden. 1e druk. Rug iets verschoten.
€ 250
* Eén van de weinige luxe-exemplaren, gebonden in blauw linnen en gedrukt op geschept papier. Bovendien heeft dit exemplaar op de binnenzijde van het voorplat een handgeschreven, gesigneerde opdracht van een van de uitgevers: 'voor G.H. 's-Gravesande/ - ridder zonder vrees of blaam -/ A'dam Fred Batten./ Juli 1947'. Het Zwarte Schaap 4. Niet in MDLM.

Is dit het exemplaar van de veiling van Bubb Kuyper? De gelijkenis is opvallend, maar wel apart dat de andere Nescio's uit het kavel niet in de nieuwsbrief van Fokas zijn geland... Ook mijn bod op een eerste druk van Karakter bleek vergeefs (schatting € 70 - € 90, opbrengst € 200, mijn bod € 160).

Achteraf is er wijsheid in overvloed. Want ik had gerichter kunnen bieden en meer uit de veilingen kunnen halen. Dan had ik wel de mooie editie Bloesemtak gehad als ik toch kansloos was voor de Nescio-kavels en ook een eerste druk van Karakter misschien...

Is het dan allemaal treurnis in veilingland? Nee zeker niet, er was ook winst. Ik heb wel degelijk een paar kavels gescoord bij Bubb Kuyper. Welke dat zijn, vertel ik volgende keer. Maar het moge duidelijk zijn dat veilingen veel leed, twijfel, onzekerheid en tegenslag geven. En af en toe een vreugdesprong.

Moois van de eurotafel (4): Grunberg en Ejdelman

2011-11-28T21:51:00.004+01:00

Ik heb het niet zover geschopt als de medewerker van de kringloopwinkel in Nieuwegein die de originele houtsnedes van Escher tussen de binnengekomen boeken ontdekte die uiteindelijk € 9031 opbrachten. Natuurlijk droom ik daar wel van, want ik zou die € 9031 goed besteden bij de diverse boekenveilingen die in november in het land worden gehouden. Maar ik moet mij troosten met een paar "kleinere" vondsten die mij desondanks dierbaar zijn.

Deze keer gaat het niet over een echte eurotafel, maar om een kringloopwinkel. Niet die van Nieuwegein, niet die van Tiel waar ik eerder over schreef of die in Utrecht, maar eentje in Zoetermeer. Waar ik twee boeken kocht á 1 euro.

Het Rotterdam van Arnon Grunberg
Mijn eerste oogst was een reportage die Arnon Grunberg schreef voor het Algemeen Dagblad, in 2001. Dit is niet een heel zeldzaam boekje van Grunberg, maar zoals alles wat van Grunberg wordt gepubliceerd is het als snel redelijk waardevol. Op Marktplaats staat sinds 2 oktober 2011 een exemplaar voor € 25 aangeboden (met de vermelding "bodemprijs"), maar een tweede exemplaar doet "slechts" € 17,50. Voor een niet-gesigneerd, niet-genummerd en niet-bibliofiel werkje van Grunberg van net 10 jaar oud vind ik dat toch behoorlijk aan de prijs.
In dit boekje wordt verslag gedaan van de week die Arnon Grunberg voorafgaand aan kerst 2000 doorbracht in hotel New York, "een sluiptocht door een onzichtbare stad". Grunberg, "de schrijver met de scherpste blik van Nederland", aldus de achterflap, beschrijft zijn observaties bij onder meer Feyenoord, de Baja Beach Club, Blijdorp en Tattoo Bob. En dat alles op de bekende opgewekt-naargeestige Grunberg-toon.

De dekabristen
Ik had werkelijk geen idee wie of wat de dekabristen zijn en van de schrijver Natan Ejdelman had ik ook nog nooit gehoord. Nu weet ik:

De dekabristen waren een paar honderd aristocraten en landeigenaren met tienduizenden lijfeigenen, jonge officieren en generaals (gemiddelde leeftijd 25 á 26 jaar), die in december 1825 allemaal in opstand kwamen tegen hun tsaar.

Dit citaat staat in de inleiding van het boek van Ejdelman, die volgens de omslag "een bekend historucus (sic!) en schrijver is, op 18 april 1930 te Moskou geboren". Het is mijn tweede aankoop voor één euro in de kringloopwinkel Zoetermeer. Deze Natan Ejdelman schijnt volgens diezelfde omslag bekend te staan om zijn "waarheidsgetrouwe weergave van de gebeurtenissen (...) en levendige en expressieve schilderingen". Overigens is er over Ejdelman bitter weinig te vinden, hoewel ik hier wel een foto vind (en een sterfdatum: 29 november 1989. Dat is morgen precies 22 jaar geleden! En het is dezelfde dag als waarop Gubby Allen stierf. Wel apart trouwens dat een boek uit 1990 niet vermeldt dat de auteur een jaar eerder is overleden).
Waarom kocht ik dit boek? Om een of andere reden viel het mij op tussen de stapels aanbod in de kringloopwinkel. Het formaat, de soort papier, de belettering: het boek was anders dan anders.
En dat bleek ook wel, want het is een uitgave van Uitgeverij Progres. Volgens informatie in het boek is het "gedrukt in de USSR", en 1990 was zo ongeveer het laatste jaar van het bestaan van deze Unie. Het is mijn eerste boek uit de USSR in Nederlandse vertaling die ik bezit.
De informatie in het colofon intrigeerde mij echter nog meer:

Uitgeverij Progress (sic!): een beeld van de Sovjet-Unie
Lees regelmatig de catalogussen van de uitgeverij Progres in het Engels, Frans en Duits:
ieder boek dat daarin vermeld staat komt desgewenst in aanmerking voor publicatie in het Nederlands!

Ach, is het niet geweldig: een glimp van de drang tot export van het Sovjet-gedachtengoed, waarbij men (wie? en wie beoordeelde dat dan?) kon aangeven dat een boek ook in het Nederlands moest worden gepubliceerd.

Ook over deze uitgeverij is niet veel te vinden, behalve een wikipedia-artikel in het Engels en het Duits. Uit het Engelse artikel leer ik dat er een vergelijkbare aansporing aan de lezer bestond voor Engelse boeken: "REQUEST TO READERS. Progress Publishers would be glad to have your opinion of this book, its translation and design and any suggestions you may have for future publications. Please send all your comments to 21, Zubovsky Boulevard, Moscow, USSR". In de Nederlandse vertaling wordt trouwens ook een oordeel gevraagd over "de vertaling, de verzorging en de technische uitvoering (??) van het boek". Met de vermelding: "Oons (u raadt het al: sic!) adres" is dan overigens ineens Zubovsky Boulevard 17 in Moskou. Zubovsky Boulevard is volgens Google Maps een 16-baans weg in Moskou. Wie of wat er nu op nummer 17 (of 21) zit, heb ik niet kunnen achterhalen.
Uit het Duitse artikel leer ik dat Progres/Progress boeken in rond de 40 talen uitgaf en dat alleen al in 1974 (waarom dat jaar?) 24,1 miljoen exemplaren van 950 titels werden gepubliceerd.
Niet echt zeldzaam dus, die boeken van Progres/Progress uit Moskou, USSR. Maar wel een fascinerend voorbeeld van een voorbije tijd, zoals een Trabant in Berlijn.

Alleen al vanwege de achtergrond van het boek vind ik dat het thuishoort in mijn boekenkast. Ik heb het boek nog niet gelezen, maar ik sluit niet uit dat ook ik wordt gegrepen door "het streven om de dialectiek van historische verhoudingen na te gaan" die Ejdelman in zijn boek heeft gelegd.

Bibliofiel boek naar eigen ontwerp

2011-11-04T08:35:00.000+01:00

Een wel heel prikkelend initiatief gaat in het weekend van 5 en 6 november in Leiden plaatsvinden. In de Pieterskerk in Leiden is weer de jaarlijkse BoekKunstBeurs, die in het teken van het maken van bijzondere boeken staat (info hier). Maar wat mij betreft is het volgende echt een lokkertje: speciaal voor deze beurs heeft de schrijver A.L. Snijders een zkv (zeer kort verhaal) geschreven. Iedere bezoeker ontvangt een door Pastei gedrukt exemplaar van het verhaal. In de ‘boek- en bindstraat’ kan men hier eigenhandig een omslag bij drukken, en het drukje vervolgens onder professionele begeleiding inbinden. Op zaterdagmiddag zal Snijders aanwezig zijn om te signeren.

De zkv's van Snijders zijn vermaard. Hij heeft het genre in feite zelfbedacht en won er in 2010 de Constantijn Huygensprijs mee. Zoeken op youtube levert diverse video's op van Snijders die een zkv voorleest, zoals deze:

En nu is de 74-jarige Peter Müller (zoals Snijders werkelijk heet) uit Klein Dochteren (een buurtschap bij Lochem) de hooggeëerde gast in Leiden. Voor 6 euro kom je niet alleen de beurs binnen, maar vertrek je met je eigenhandig ingebonden zkv weer naar huis...

Ik was gisteren in Leiden voor een vergadering. En ik dacht met weemoed aan de tijd dat ik er woonde en de antiquariaten aldaar onveilig maakte. De vergadering liep uit en ik moest naar huis, maar ik had een sterke neiging om even de binnenstad in te duiken die ik ternauwernood kon weerstaan. En ik had weemoed naar Aioloz, het fantastische antiquariaat van Piet en Monique van Winden aan de Botermarkt, waar ik altijd even naar binnen glipte als ik vond dat ik een duur boek had verdiend omdat ik een tentamen had gehaald, of gewoon omdat de zon scheen.

Maar dat is lang geleden, en sinds 2008 is Aioloz niet meer. Maar mooie boeken zijn er nog wel, en een grote hoeveelheid daarvan is te zien in Leiden, dit weekend. Dus komt allen!

R.I.P. Hella Haasse

2011-09-30T22:28:00.002+02:00

Dat is wel bizar: op de dag dat ik een boekje van haar koop overlijdt Hella Haasse. Ik suggereer geen causaal verband of zoiets, maar toch voelt het wat apart.
Ook nog apart is dat ik bij mezelf dacht dat ik het leuk zou vinden om mijn boeken door haar te laten signeren maar dat ik dan wel tempo zou moeten maken gezien haar leeftijd. Maar ook dit laatste boekje moet voortaan door het leven zonder handtekening van de auteur. Ze heeft 93 jaar geduld gehad, maar het geduld is nu op. In het NOS Journaal kwam notabene iemand van de uitgeverij vertellen dat Hella Haasse altijd zo genoot van brieven van lezers. Raar is dat, ineens voelde ik mij schuldig dat ik nooit had geschreven.

Ik sta voor mijn boekenkast en kijk naar de boeken van Haasse die ik heb. Het zijn er 15. En of het nu de 5 verschillende versies van Oeroeg zijn die ik heb of de speciale uitgave Vanaf de Domtoren gezien dat in 1988 verscheen bij de open dag van de Utrechtse letterenfaculteit: ik weet nog precies waar ik ze kocht en hoe ik er van genoot. Ik liet nooit een boek van Haasse liggen als ik er een tegenkwam. En ze heeft me nooit teleurgesteld.

Zelf schijnt ze Een nieuwer testament haar beste boek te hebben gevonden. Ik ga het snel herlezen. Als eerbetoon aan de grande dame van de Nederlandse literatuur.

P.s. ik heb nu een nieuwsfeed bovenaan dit weblog en daar las ik dat ook een andere grande dame is overleden: Ida Fink. Tot mijn schande heb ik nooit iets van haar gelezen. Ook zij komt op het leeslijstje.

Moois van de eurotafel (3)

2011-09-06T22:53:00.000+02:00

Het is niet zo dat Russen ineens massaal gedumpt worden op de eurotafels in het land, maar het toeval wil dat ik wederom op een mooie Russische titel stuitte op één van mijn favoriete eurotafels. De auteur van het boek is geboren in een stad die - vertaald - maandag heet en die op het moment van zijn geboorte nog maar acht jaar bestond. We hebben het natuurlijk over Vladimir Vojnovitsj en zijn beroemde boek De merkwaardige lotgevallen van soldaat Iwan Tsjonkin.

Vojnovitsj heeft een minder dramatisch levensverhaal dan Daniil Charms waar ik eerder over schreef. Weliswaar werd het ook hem onmogelijk gemaakt te schrijven in de jaren '70, en moest hij uiteindelijk verplicht emigreren uit de Sovjet-Unie in 1980, maar hij kreeg het staatsburgerschap terug in 1990 en woont nu nog steeds in Moskou.

Zijn boek over Iwan Tsjonkin stond al een tijdje op mijn verlanglijst. Een tijd geleden schreef ik al kort over de roman van de Tsjechische schrijver Hasek over de soldaat Svejk. Dat boek is namelijk ook een satirische roman van een simpele soldaat in dienst van een totalitair leger, waarbij de consequente braafheid en gehoorzaamheid (d.w.z. de weigerachtigheid om van het uitvoeren van een eenmaal gegeven bevel af te zien) van de soldaat de meerderen tot wanhoop en het vaderland tot verwoesting leidt. Het karakter Tsjonkin is volgens Wikipedia overigens deels gebaseerd op Svejk. Waar Svejk optreedt in de Eerste Wereldoorlog waar hij actief is in (althans, deel uitmaakt van) het Oostenrijks-Hongaarse leger, komen we Tsjonkin tegen in de Tweede Wereldoorlog, als soldaat in het Rode Leger. Beide worden gearresteerd en met beide loopt het niet echt goed af. Maar wat beide boeken vooral demonstreren is de zinloosheid van oorlog voeren en zijn daarom anti-militaristisch van opzet. Begrijpelijkerwijs stonden de autoriteiten niet te juichen toen de boeken uitkwamen, maar gelukkig zijn ze nog steeds beschikbaar voor lezers van nu.

Ik heb eindeloos genoten van Svejk en dus wilde ik ook eindeloos genieten van Tsjonkin. Dat is ten dele gelukt. Dat wil zeggen: het boek staat in mijn kast, maar ook nog op de "te lezen" lijst. Ik heb er hoge verwachtingen van. En zelfs al valt het wellicht wat tegen, tot die tijd heb ik maanden voorpret gehad in de wetenschap dat ik bijna weer een klassieker ga lezen, die ik heb weten te redden van de laatste halte voor de versnipperaar. Ik hoop dat het boek - en de schrijver - mij daar een beetje dankbaar voor zijn en dat weten uit te drukken in een pakkend verhaal.

Terzijde: al googlend vond ik een roman uit 2009 van de schrijver Max Niematz: Het wachtlokaal. Ook dat gaat over een soldaat in verregaande staat van verveling in een geestdodende omgeving. Het verschil is dat deze soldaat de beproeving moet ondergaan in vredestijd, in tegenstelling tot Svejk en Tsjonkin. Of het resultaat vergelijkbaar is kan ik helaas niet zeggen. Heeft iemand het gelezen? Of weet iemand een eurotafel waar het op ligt? Want dan neem ik het zeker mee...

sneuper

350.000 boeken... en wat nu?

2011-08-24T22:30:00.000+02:00

Wat zou je doen met 350.000 boeken?

Ik denk dat er geen boekenliefhebbers zijn die anders zouden hebben gereageerd dan Shaunna Raycraft, toen ze hoorde dat de buurvrouw de boekencollectie van haar overleden man wilde verbranden. Als ware boekenliefhebber bood ze aan dat zij dan wel voor de boeken wilde zorgen.

Zelf heb ik ook geregeld partijen boeken overgenomen van mensen die er geen raad meer mee wisten. Ik vind dat moeilijk te begrijpen: van boeken krijg je nooit genoeg, zoals de CPNB niet nalaat te benadrukken. Ik sorteer de boeken, een enkel boek einidgt in mijn boekenkast, sommige verdwijnen richting de Slegte en de meeste in de kasten van een kringloopwinkel. Ik wil niet denken aan wat er gebeurt als de boeken daar te lang staan, maar dat is een ander verhaal.

Shaunna Raycraft na haar daad van liefdadigheid

Volgens dit artikel leverde de liefdadigheid van Raycraft 30 ton boeken op, een onhandelbare stapel die er toe leidde dat ze uiteinelijk nog maar één uitweg zagen: verbranden. Precies datgene waar de boeken in eerste instantie van gered moesten worden.

Boeken sorteren bij de Raycraft's...

Gelukkig is er nog zoiets als social media. Na het bericht in de krant kwam de gemeenschap van boekenliefhebbers in actie. Via Librarything, maar ook via Twitter en Facebook ging het verhaal de wereld in, en er kwam hulp bij het sorteren. Eind goed al goed (fotoserie!!), zo lijkt het.

Maar de vraag blijft: wat zou ík doen met 350.000 boeken? De gedachte dat het 175 x mijn huidige boekencollectie is, is nogal beangstigend. Maar de boeken zomaar laten vernietigen... dat zou ik ook niet over mijn hart kunnen verkrijgen. Een onmogelijk dilemma. En: hoe vertel ik het thuis?

Iedereen mag mij een paar boeken geven, en zelfs honderd of duizend is geen probleem. Ik denk dat ik mijn bovengrens bij 1000 stel. Dus iedereen die 999 boeken of minder kwijt wil... laat een berichtje voor me achter.

Moois van de eurotafel (2)

2011-07-22T21:37:00.003+02:00

In de vorige aflevering bezong ik mijn liefde voor de "eurotafel" op boekenmarkten: de plek voor onverwachte vondsten tussen onwaarschijnlijke stapels waardeloze boeken. Over dit soort plekken wordt verschillend gedacht. Perkamentus merkte op dat op de Amsterdamse boekenmarkt op het Spui de eurotafels niet meer toegestaan worden, omdat het aanbod op niveau moet blijven. In zijn verslag van het bezoek aan de Dordste boekenmarkt moppert hij dan ook:

Vijfenzeventig procent is strips/kinderboeken, recente boeken (restant en ramsjwerk), één euro dozenwerk (zolderopruiming) en aanverwante zaken(ansichtkaartenstands, boekpromotie, schrijversgenootschappen e.d.).Ik schat dat maar een kwart van de aangeboden waar van ~~mijn~~ enig niveau is en die wordt negen van de tien keer aangeboden door handelaren die ik ken; soms al jaren.

Perkamentus staat niet alleen in zijn verzuchting. In het verslag van diezelfde Dordste boekenmarkt in het AD van 4 juli las ik het commentaar van "mevrouw Mulder uit Zutphen" die al tien jaar op die markt staat. Deze mevrouw Mulder wellicht? Zij stelt:

Ik het het de afgelopen jaren achteruit zien gaan, met de komst van steeds meer kramen. Je hoort het ook van klanten, er ligt veel troep tussen. (...) Er is hier veel te veel bulkverkoop.

Perkamentus en Mulder hebben natuurlijk een punt. De Haagse boekenmarkt op het Lange Voorhout kent tegenwoordig meer eurotafels dan serieuze antiquaren. En dat is best jammer, als je van mooie boeken houdt. Maar ik probeer er toch het beste van te maken door in elk geval een paar titels te redden van de oud papier bak.

Op een mooie dag in de winter, om precies te zijn de donderdag voor kerst, viel mijn oog op twee kleine boekjes die op de eurotafel stonden. Ik kon mijn geluk niet op toen het twee uitgaafjes van Daniil Charms bleken te zijn, in het Duits weliswaar maar desalniettemin de moeite waard.

Ik heb altijd een zwak gehad voor Daniil Charms. Vooral door zijn tragische leven. Als absurdistisch schrijver had hij een zwaar leven onder de Stalinterreur in de jaren '30, en uiteindelijk werd hij krankzinnig verklaard en stierf in een psychiatrische inrichting in 1942. Uitgehongerd. En zonder een graf te krijgen. En uit zijn werk blijkt weliswaar een complexe geest, maar zeker geen krankzinnige. Het is wonderlijk dat iemand die onder dergelijke omstandigheden moest leven, zo'n rijk en inspirerend proza heeft nagelaten. En dat nog bij toeval: een vriend vond zijn manuscripten na zijn dood in zijn huis heeft en heeft gezorgd voor publicatie (lees daarom de fraaie uitgave van uitgeverij Atlas Ik zat op het dak).

Het is zo onrechtvaardig wat er met Charms gebeurde. Wie weet wat hij nog had kunnen bereiken als hij in betere politieke en maatschappelijke omstandigheden had kunnen leven. Het kan namelijk ook anders: een enigszins qua werk vergelijkbare auteur als Paul van Ostaijen kreeg in onze streken wél erkenning gedurende zijn leven (hoewel ook Van Ostaijen enige tijd in de gevangenis zat). Maar Charms niet. Toch begin ik al te glimlachen als ik zijn werk zie: ik hou van absurdisme. Het is een geweldige manier om zaken aan de kaak te stellen, de lezer te verrassen, op het verkeerde been te zetten en vervolgens te confronteren. En Charms kon dat als geen ander. Ik kan natuurlijk pagina's volgschrijven over Charms, maar dat hebben anderen al gedaan: lees hier een mooie tekst over Charms op DBNL, hier een fraai recensie over werk van Charms en tijdgenoten of lees hier Engelstalig werk. Of zoek op Daniil Charms en kies één van de 164.00 hits.

Ik was dus erg gelukkig met deze twee boekjes, waarvan er één in feite uit niet meer bestaat dan één langgerekte zin en de andere een gedicht heet maar een kort verhaal is. Het zijn hardcovers, geïllustreerd door Christiane Grauert en uitgegeven in Berlijn in 1997. Het één heet Sonett en het andere Begegnung.

Het verhaal in Begegnung luidt:

Eines Tages ging ein Mann zur Arbeit, und unterwegs begegnete er einem anderen Mann, der ein polnisches Weiß gekauft hatte und auf dem Heimweg war. Das ist eigentlich alles.

In Sonett komt deze prachtige passage voor:

Mir ist mal etwas ganz Eigenartiges passiert: ich hatte auf einmal vergessen was eher kommt - 7 oder 8.

Waarna de hoofdpersoon met zijn buren op zoek gaat naar het antwoord op de prangende vraag of 7 voor 8 komt, of andersom...

Wat is het punt van deze teksten? Dat weet ik niet - en dat hoef ik ook niet te weten. Wellicht is er een diepe filosofische gedachte - dan kan ik er op basis van deze teksten misschien nader over nadenken. Maar de teksten zijn ook zonder die betekenis al briljant. Bovendien vind ik dat de tekeningen van Grauert er in elk geval mooi bij passen.

Na wat speurwerk ontdekte ik dat deze twee boekjes afkomstig zijn uit een set van vijf die voor 45 euro te koop zijn, of los voor een tientje. Ik was er in elk geval erg tevreden met deze vondst, die - of ze nu een euro kostten, of 45 euro - een waardevolle aanvulling zijn op mijn collectie.

Het mag zo zijn dat boekenmarkten vervuild raken door eurotafels vol rotzooi. Maar tussen de modder liggen altijd weer een paar pareltjes. En ik blijf vol ambitie om ze eruit te vissen. Wellicht vind ik zo ook nog de ontbrekende drie titels van Charms.

Moois van de eurotafel(1)

2011-07-01T19:29:00.000+02:00

Mooie boeken zijn kostbaar en waardevol en zijn vaak hun geld dubbel en dwars waard. Lelijke boeken soms ook - mits ze maar zeldzaam zijn. Wie droomt er niet van de vondst van een exemplaar van Tamerlane (het debuut van Edgar Allen Poe) voor 15 dollar, om het vervolgens voor 200.000 dollar te verkopen (of voor de niet zo in literatuur geïnteresseerden - de eerste Action Comics die een miljoen opbrengt)? Of - om dichter bij huis te blijven - het debuut van Reve, om vervolgens 35.000 euro te incasseren. Voor meer van dit soort schatten (altijd handig om een lijstje op zak te hebben), zie hier.

Alleen al om die reden is het goed de eurotafel bij boekenmarkten goed in de gaten te houden. Met de eurotafel bedoel ik de uitstalling van stapels boeken op een wankele tafel aan de rand van een boekenmarkt met een kartonnen bordje erbij waarop staat "alles een euro". Het zijn de restpartijen van antiquaren, het is de laatste stop voor de oud papiercontainer, het zijn de boeken waar niemand kennelijk echt in geïnteresseerd is, het zijn de boeken die de moeite van het sorteren niet waard zijn. En het is mijn favoriete stopplek, want ik ga er nooit vandaan zonder een paar euro te hebben uitgegeven met de zekerheid dat ik bereid was geweest om meer te betalen als ik deze titels in een serieus antiquariaat was tegengekomen. Die gedachte geeft mij de rest van de dag een vrolijke bui.

Ik zal in de komende periode een paar berichten schrijven over mijn vondsten op de eurotafel. Zijn het kostbare schatten die ik daar vond, literaire hoogtepunten en museumstukken? Nee, dat niet. Maar elk boek heeft zijn verhaal en daarom zijn de boeken mij lief.

Op een mooie herfstige dag in 2010 nam ik zoals zo vaak mijn kans waar om even langs de eurotafels van de boekenmarkt op het Haagse Lange Voorhout te lopen. Het mooie is dat ik vaak gemerkt heb dat ik met één blik in staat ben om de bijzondere boeken uit een stapel met rommel te spotten. Ik heb geen idee hoe dat komt, maar vaak zie ik direct welke boeken een extra blik verdienen. Is het de afwijkende omvang, het type omslag, het gebruikte papier? Ik heb geen idee, maar ook in dit geval werd ik niet teleurgesteld.

Tussen de rijen boeken zag ik een blauw kartonnen omslagje. Je zou kunnen denken dat het een afgescheurde omslag van een boek was, maar ik vond het nodig er even in te kijken. Tot mijn grote plezier bleek ik een exemplaar van het gedicht Bewaarplaats van Remco Campert te hebben gevonden.

Deze uitgave is een bijzondere uitgave van het Letterkundig Museum. Bewaarplaats werd door Remco Campert geschreven ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan van het Letterkundig Museum te Den Haag op 3 december 2004. Technische informatie: het gedicht werd door De Uitvreter te Zoeterwoude gezet uit de Schrijfmachineletter en in een oplage van 500 exemplaren gedrukt.

En één van die 500 exemplaren lag op die herfstdag op mij te wachten: kartonnen omslag, 1 A4 met een gedicht en een ansichtkaart van J.J. Slauerhoff die geldt als toegangsbewijs. Niet duidelijk is voor wat dit een toegangsbewijs was, maar dat zal wel voor een jubileumtentoonstelling zijn geweest.

Hemelsbreed lag dit gedicht niet eens zo ver van het Letterkundig Museum vandaan, maar evengoed wonderlijk dat het niet werd herkend als bijzonder werkje. Een kijkje op Antiqbook leert mij dat Fokas Holthuis een identiek exemplaar aanbiedt voor € 20.

Dat laatste is leuk om te weten, maar eigenlijk irrelevant: verkopen doe ik dit moois toch niet. Het is wel het bewijs dat ik het goed gezien had. Maar ik hou erg van Remco Campert en dus is dit een mooie aanvulling op mijn collectie. Als afsluiting van de beschrijving van deze vondst op de eurotafel een paar strofen van het gedicht van Campert:

Streling van de wind op je wang
als ik wapper met mijn hand boven het papier
en in een doek, eens losjes om je hoofd geknoopt
in een vitrine nu behouden, bespeur ik nog
de geur van je haar

De inktspatten van de drift
de vlekken van de vergeefsheid
op het durend geduldige papier,
eens weet ik beter

Nu nog vecht mijn pen tegen het uur
dat almaar vergaat

Treinlezers

2011-05-27T00:03:00.001+02:00

De spoorwegen maken al jaren reclame voor het gebruik van de trein als leesruimte. De realiteit is echter dat die ene dag per jaar dat je gratis kan reizen met het boekenweekgeschenk de meeste treinlezers oplevert en dat de rest van de tijd de gemiddelde treinreiziger zich bezighoudt met het bijwerken van facebook, of twitteren, of naar muziek luisteren (en in een enkel geval een ebook lezen). Maar boeken, die zie je niet zoveel is mijn ervaring.

Maar vandaag was een uitzonderlijke situatie. Ik zat in de avondspits in de trein op een plek met een dubbele bank. In potentie zeven medereizigers - maar we waren met z'n vijfen. Wat ik zo uitzonderlijk vond was dat niemand van deze vijf bezig was met z'n telefoon of laptop. Drie lazen een boek, één sliep en de vijfde keek naar buiten.

Ik wil graag weten wat mijn reisgenoten lezen en ook daarin was ik prettig verrast. Als eerst ikzelf: vanmorgen trof ik op Den Haag Centraal het Literaire Juweeltje van juni aan: het boekje Grieks voetbal van Anna Enquist. Meestal komen de literair juweeltjes pas op de eerste van de maand beschikbaar, maar op een of andere manier was deze een week vervroegd. Twee mooie - eerder gepubliceerde - verhalen van Enquist, precies genoeg voor het ritje naar huis. Beide verhalen hebben voetbal als thema, hoewel voetbal niet de hoofdrol speelt maar eerder als decor dient. Het eerste verhaal speelt op het startpunt van Flevoland: werkeiland Lelystad. Een interessant decor voor een verhaal als dit, zeker omdat ik ook nog wat sporen in Flevoland heb liggen. Het tweede verhaal vertelt de martelgang langs ziekenhuizen na een vervelende beenbreuk. Mooie verhalen van een klasseschrijfster, waarbij teloorgang een centrale rol speelt maar zonder dat de verhalen droefgeestig worden.

Ik hou ervan om te gluren naar de titels die medereizigers lezen (ik schreef er in 2005 al eens over). Het kostte wat tijd, maar ik heb het ontdekt. Mijn overbuurvrouw las Zionoco van Leon de Winter. Daar heb ik weinig over te zeggen want ik ken het boek niet en heb het niet gelezen. Maar mijn rechterbuurman las een voor mij onbekend boek: de Hasjkruiser van Henry de Monfreid. Nog in de trein zocht ik de details van dit boek (sorry, ik was toen ineens de enige dissonant in het groepje) op en ik kwam op de fantastische beschrijving van Achille van den Branden over dit boek. De beschrijving is zó aantrekkelijk, dat er maar één ding opzit: ik moet dat boek lezen!

Achille schrijft onder meer:

De hasjkruiser is ook als Penguin Classic verschenen, en dat is volledig terecht. Dit boek lezen, dat is de spanning proeven, misschien niet van de pionier, maar dan toch van de waaghals. Monfreid is direct, nieuwsgierig en verstoken van alle sentiment. De Fransman, niet toevallig bewonderd door Edgar du Perron, leeft pas op bij de aanblik van gevaar en houdt ervan de strijd aan te binden met de elementen.

en:

Hij is bovendien een hele goeie observator, en een mensenkenner. Hij maakt zijn handen vuil, gaat om met matrozen, smokkelaars en bureaucraten, en kent het dierlijk instinct van de mens uit de eerste hand. Met sympathie tekent Monfreid de primitieve inheemse bevolking en laat die soms positief afsteken tegen het klatergoud van het Franse koloniale bestuursapparaat. En wanneer iemand die veel meemaakt ook nog eens kan schrijven, ontstaat vanzelf een aantrekkelijk boek.

Snel op zoek dus naar een mooi exemplaar van dit boek. Tamelijk bizar dat ik nog nooit op deze titel was gestuit, maar gelukkig heeft een onvermoede medereiziger mij op dit spoor gezet.Heeft iemand al eens iets van Monfreid gelezen? En?

Overigens waren ook de andere treinreizigers in een wat andere staat dan gemiddeld. Acher mij zat iemand die een stofzuiger meetorste in een vuilniszak en daarachter iemand die een kamerplant aan het verhuizen was. Het leek wel een collectieve ban-het-mobieltje dag, zelfs ik heb die reis mijn smartphone in de zak gehouden. Het leverde veel mooie observaties én een goede boekentip op. Leve de trein!

Bookish London

2011-05-15T22:14:00.001+02:00

De meivakantie was een uitgelezen mogelijkheid om een midweek naar Londen te gaan. En naast het feit dat er diverse toeristische locaties moesten worden bezocht, waren er ook momenten om de boekenkant van Londen te zien.

Herman Franke op Trafalgar Square

Allereerst deed zich de vraag voor wat er gelezen moest worden tijdens reis en verblijf. Ik ben een voorstander van lezen op locatie (kijk vooral ook even hier voor tips); lees een (non-fictie) boek dat betrekking heeft op de locatie waar je bent. Er zijn natuurlijk duizenden romans en verhalen over Londen, maar ik wilde iets voor mij onbekends lezen. En daarom was er geen beter boek dan De verbeelding van de vorig jaar overleden Herman Franke. Het verhaal - over de zoektocht van het standbeeld van de Britse admiraal Horatio Nelson op Trafalgar Square naar een afbeelding van zijn geliefde Emma, daarbij gebruikmakend van een rijke schakering aan personages - is wellicht wat verwarrend, maar speelt zich nadrukkelijk af in Londen (en in de Engelse historie). En bovendien is het een erg knap geschreven roman, hoewel af en toe wel wat te expliciet opgeschreven naar mijn smaak. Maar een boeiend en goed boek, en perfect voor deze locatie. Niet voor niets was het de winnaar van de Generale Bank Literatuurprijs 1998 (juryrapport). Deze zomer gaan we overigens naar de omgeving van München (hoera!) en ook daarvoor ligt al een boek klaar: Bevroren meer van Christof Hamann. Dat is wel een dunnetje, laat tips voor München/Beieren-gerelateerde titels svp achter in de reacties op dit bericht.

Plaquette op Charing Cross Road

Maar eerst naar de UK. Eenmaal in Londen werden verschillende adresjes aangedaan. Allereerst natuurlijk naar 84 Charing Cross Road, waar helaas niet meer de boekhandel zit waar Helen Hanff over schreef maar alleen nog een plaquette aan de muur rest voor alle bezoekers zoals ik. En er is een fraaie site met de historie van de befaamde boekwinkel Marks & Co en veel achtergrondinformatie. Gelukkig staat Charing Cross Road nog vol met mooie en minder mooie tweedehands boekwinkels, waarin het een genot is om naar boeken te zoeken.

Toch heb ik me ingehouden. Uiteindelijk kocht ik alleen bij Henry Pordes Books een exemplaar van Larry McMurtry's Books. A memoir, een heerlijk boek van deze bestseller-auteur over zijn parallelle carrière als boekhandelaar en boekenjager (bookscout, zoals dat in het Engels zo mooi heet). Want wat ik eigenlijk wilde was een exemplaar van het boek van Helene Hanff kopen op Charing Cross Road. Maar in de drie boekhandels waar ik was, hadden ze geen exemplaar van het boek van Hanff te koop. Het deed me denken aan mijn bezoek aan Parijs (zie deze blogs deel 1 en deel 2) toen ik vergeefs probeerde het boek van Jeremy Mercer over Shakespeare & Co te kopen in Shakespeare & Co. Misschien komt het omdat elke boekentoerist met dezelfde vraag afreist en er dus simpelweg nooit meer een Hanff op voorraad is in heel Charing Cross Road. Maar toen ik het bij Henry Pordes vroeg, werd ik naar mijn gevoel toch en beetje vermoeid aangekeken - alsof ik iets onzedelijks voorstelde. Terwijl uit de opsomming bij Abebooks blijkt dat het toch niet echt een obscuur werkje is: er wordt een gesigneerde eerste druk aangeboden voor ruim 600 pond, volgens mij een bedrag waar zelfs Henry Pordes nog wel het bed voor uitkomt...Ik was er in elk geval zo chagrijnig van, dat ik die dag niets meer kocht op Charing Cross Road.

Southbank bookmarket

Een volgende stop in Londen was de boekenmarkt aan de Southbank, onder de Waterloo Bridge. Deze markt stond tot in de reisgidsjes aangekondigd als "London's best kept secret", maar laat u niet verleiden: het is volgens mij de meest overschatte boekenplek van de Britse hoofdstad. Een paar rijen tafels waar inspiratieloos meters beschadigde pockets en andere zooi zonder enig verband zijn neergekwakt, met af en toe een plankje met wat serieuzere boeken. Ik heb alle boeken bekeken en er zat werkelijk niets bij wat mijn hart sneller deed kloppen of waarvan ik achteraf het gevoel had dat ik terecht de trappen van Waterloo Bridge was afgedaald. De Southbank bookmarket kan in geen enkel opzicht de vergelijking met de wekelijkse boekenmarkt op het Lange Voorhout in Den Haag - om maar wat te noemen - doorstaan, of bijvoorbeeld de dagelijkse boekenstalletjes in de Oudemanhuispoort in Amsterdam. In beide gevallen worden deze plekken bevolkt door handelaren die op zijn minst nog een idee hebben bij wat ze verkopen, die enig systeem in het aanbod hebben aangebracht en in elk geval de schijn wekken dat ze belangstelling hebben voor wat ze proberen te slijten. En waar je dus ook eigenlijk nooit met lege handen weggaat. Dat is onder de Waterloo Bridge allemaal niet het geval. Niet heengaan dus, geloof de leugens in de reisgidsen vooral niet en bespaar je de moeite.

Helaas was de tijd te kort om grondig door bookish Londen heen te gaan. Ik had graag nog eens langdurig in de boekwinkels van Cecil Court willen neuzen, naar de oudste Londense boekwinkel Hatchards willen gaan, naar andere Charing Cross Road-winkels zoals Foyles of naar de Oxfam bookshop. Kortom: alle reden om hier weer eens langdurig naar terug te keren en mijzelf te trakteren op dit moois.

Maar aan een overdosis heeft een mens niets en er moet ook nog wat te verlangen overblijven. Dat lukt behoorlijk goed als het om Londen gaat...

Feest der Letteren (♂)

2011-04-29T21:36:00.000+02:00

Dit is de derde van drie bijdragen over het Feest der Letteren in de Bijenkorf. Een authentiek drieluik is het geworden. In mijn eerste bijdrage deed ik verslag van de voorbereidingen op het evenement. Vorige keer deed ik verslag van de ontmoetingen met de vrouwelijke auteurs die aanwezig waren. En nu zijn de mannen aan de buurt.

De eerste bij wie ik aanschoof was Jan Siebelink. Van hem had ik vier titels bij me. Ik vertelde al dat verschillende auteurs positief reageerden op de Literaire Juweeltjes die ik bij me had. Kennelijk is dit een aansprekend soort boekje, niet alleen voor verzamelaars, maar ook voor de auteurs. En ook Siebelink vond het leuk er eentje te zien:: "Ach ja, zaailingen..." zei hij, met enige weemoed in zijn stem. Ik vertelde dat ik zijn grote roman Knielen op een bed violen niet had, omdat ik nog op zoek was naar de eerste druk. Volgens Siebelink zou die niet zo moeilijk te vinden moeten zijn: "er zijn toch aardig wat exemplaren van de eerste druk gemaakt". Ik zei dat ik hoopte dat ik de volgende keer een exemplaar door hem kon laten signeren.

Ik was ook even bij Frank Westerman die - u raadt het al - tevreden was over zijn verhaal Stikvallei, dat als Literair Juweeltje was uitgegeven. Hij vertelde dat hij bezig was met een vervolg, of liever een uitgebreide versie van het verhaal als basis voor een roman. We kregen het over het schrappen van tekst, en dat de geschrapte tekst een mooie basis zou kunnen zijn voor een vervolg. "Het valt niet mee om dat in een Literair Juweeltje te krijgen", zei hij tot slot. Ik beaamde dat schrappen moeilijk was, maar dat bedoelde hij niet: "nee, ik heb nogal veel ruimte nodig voor mijn handtekening", zei hij. Ik was mooi even op het verkeerde been gezet.

Daarna shopte ik nog even bij Herman Koch, die wel even zijn wenkbrauw optrok bij het zien van mijn exemplaar van Sadako wil leven, met de opmerking: "deze zie ik nooit bij signeersessies". Ik heb maar niet gezegd dat ik deze ook uit een 1-eurobak heb gehaald, in dit geval die van antiquariaat De Boekenbeurs in Middelburg. Ook deze bijna-verworpene mag zich nu verheugen in een handtekening van de auteur en een mooie plaats in mijn kast. Herman Koch ontdekte in het tweede boek dat hij mijn naam verkeerd schreef - hij had twee letters verwisseld. Daarom schreef hij er een excuus achter: "Voor X, ik bedoel natuurlijk Y...".

Er waren ook auteurs die weinig woorden aan mij vuil maakten. Zoals Maarten 't Hart, die geroutineerd mijn uitgaafjes signeerde en dat was dan dat. Ook Midas Dekkers had niet veel tekst, hij vond die paar boekjes van mij wel mooi, of niet natuurlijk, en signeerde ze vriendelijk zonder veel poespas. Evenals Saskia Noort (was ik vorige keer vergeten te noemen), van haar had ik alleen het cadeauboekje in het kader van de Maand van het Spannende Boek, en dat vond ze dan toch wel leuk: "Die boekjes worden natuurlijk steeds zeldzamer".

Terzijde: toen ik in het rijtje stond voor Midas Dekkers moest ik even denken aan ex-blogger Rick, waarvan ik weet dat het een enthousiast Midas Dekkers-verzamelaar is. Het leek me wel wat voor hem om een paar handtekeningen op te komen halen. Grappig dat hij intussen een reactie heeft geplaatst op mijn vorige berichten waaruit bleek dat hij inderdaad die middag ook aanwezig was.

Van een heel ander communicatief kaliber was Dimitri Verhulst. Ik liet hem - het dreigde een sleur te worden - een Literair Juweeltje signeren en daarnaast natuurlijk de speciale Bijenkorf-uitgave van dit jaar. Hij moest lachen bij het zien van de twee relatief dunne boekjes. "Mijn oeuvre zal nooit heel dik worden", zo verzuchtte hij met Vlaams accent. Ik verzekerde hem dat dat niet hoefde, en ik wees op de stapel boeken naast hem: als je er veel op elkaar legt, is het toch een hele berg. Dat beaamde hij. Daarna complimenteerde ik hem met de titel van zijn boek De helaasheid der dingen. Ik vind die titel geniaal en dat zei ik hem ook: het lijkt wel een gedicht. Na zo'n titel hoef je wat mij betreft het boek niet meer te schrijven, de titel alleen is al genoeg. Hij glimlachte en grapte: "Dat had u mij eerder moeten zeggen, dan had ik mij het schrijven van het boek kunnen besparen...".

De laatste stop voor de uitgang bewaarde ik voor Kader Abdolah. Jammer dat het boekenweekgeschenk 2011 nog niet uit was, maar gelukkig had ik nog wat andere werkjes van hem om te laten signeren. We raakten aan de praat over Iran, waar ik als kind 3 jaar heb gewoond. Hij vroeg belangstellend waar ik had gewoond en hij werd er zowaar enthousiast van - hij kende de streek. Ik vertelde dat mijn vader daar in de olie-industrie had gewerkt en dat was voor hem gelegenheid zijn nieuwste boek De Koning aan te prijzen: "Dat gaat over de modernisering van het land en het begin van de oliewinning, en de strijd die daarmee gepaard ging". Dat kon ik natuurlijk niet op mij laten zitten en ik kocht onmiddellijk twee exemplaren: een voor mijn ouders, en een voor mijzelf. In het exemplaar van mijn ouders staat nu de opdracht "Voor mijn (bijna) landgenoten X en Y. Van Kader Abdolah".

En nu zijn we aan het einde gekomen van de trilogie: dit waren mijn belevenissen met de auteurs in de Bijenkorf. Niet dat ik ze allemaal heb ontmoet. Ik ben bijvoorbeeld niet langsgeweest bij Nico Dijkshoorn, Ronald Giphart, Kluun en Marjan Berk. Dat zijn nu eenmaal niet schrijvers waar ik warm van word. Maar gelukkig hadden ze over publiek niet te klagen en zaten ze niet per se op mijn klandizie te wachten. Dat was wel het mooie van die middag in de Bijenkorf: er was voor elk wat wils.

100.000 bezoekers

2011-04-14T20:28:00.001+02:00

Op 1 juli 2004 schreef ik het eerste bericht op dit blog, bijna 7 jaar geleden...
Op 25 september 2004 bereikte ik de grens van 500 lezers...
Op 18 februari 2008 had de 50.000e lezer mijn blog bereikt...
En in april 2011 mocht ik mijn 100.000e lezer begroeten!

Natuurlijk ben ik niet de enige die zoiets viert. Collega-bloggers maken daar allemaal mooie plaatjes voor. Schaamteloos kopieer ik ze hieronder.

Ik ben blij en trots. Met zo ongeveer 50 bezoekers per dag ben ik meer dan tevreden. Het geeft mij de moed door te gaan met schrijven. Op naar het miljoen (in dit tempo bereik ik dat getal in 2061).

Feest der Letteren (♀)

2011-03-28T20:37:00.001+02:00

In mijn vorige bijdrage had ik iets geschreven over de bezoekers van het Feest der Letteren in de Bijenkorf. Zoals beloofd deze keer iets over de aanwezige auteurs.

Zoals ik vorige keer al schreef, was het niet al te druk in de Bijenkorf. Dat bood de gelegenheid om met verschillende auteurs een praatje aan te knopen.

De eerste bij wie ik aan het tafeltje schoof was Rosita Steenbeek. Zij stond vlak bij de roltrap en er was niemand bij haar tafeltje. Terwijl ze een gebakje at legde ik mijn boeken voor haar neer. We begonnen een praatje over haar aanwezigheid in de Bijenkorf. Ik zei dat ik wel eens medelijden had met de auteurs, want die staan maar achter hun tafeltje de hele tijd handtekeningen te geven. Maar zij verzekerde mij dat ze het leuk vond: "We staan hier immers vrijwillig, het is niet verplicht. En het geeft de kans mijn collega's weer eens te zien - het zijn allemaal vrienden van me." Ze vertelde verder dat ze onlangs op reis was in Israël en de bezette gebieden, onder andere in aanwezigheid van Antoine Bodar (een tv-verslag van dit bezoek staat trouwens hier). Ik gaf aan dat het me geen straf leek om met Bodar op reis te zijn, maar ook Bodar bleek een goede vriend van Steenbeek: "In Rome is het mijn buurman!". Verder vertelde ze dat ze tijdens die reis opeens verlammingsverschijnselen kreeg. Als je goed keek dan zag je dat haar mond nog een beetje trok. Hoe het precies zat weet ik niet meer, maar volgens mij was de broer van de tolk neuroloog in het ziekenhuis in Betlehem, en daardoor kon ze snel geholpen worden. Een scenario dat op zichzelf al een boek waren.
Ze vertelde daarnaast nog wat dingen die volgens mij persoonlijk waren, dus die vermeld ik hier niet. Maar wat is ze een spontaan en prettig mens!

Mijn volgende stop was bij Nelleke Noordervliet. Ik legde mijn hele stapel boeken voor haar neer. Ik denk dat ik van haar de meeste boeken bij me had. Ze was verrast door het zien van een paar niet zo gangbare titels. Zoals deze en deze. Ik vertelde over mijn voorliefde voor obscure (d.w.z. in oplage beperkte) uitgaafjes. En over mijn vondsten op de uitverkooptafels van boekenmarkten, waar soms de mooiste boekjes op een betere plek liggen te wachten. Ik verklaarde me bereid me over hen te ontfermen en ze een goed thuis te bieden. Ze moest er om lachen - "net alsof je je ontfermt over asielkatten", zei ze. En dat is ook zo: ik kan "asielboeken" niet laten liggen. En ik ben blij dat een paar van deze verschoppelingen nu de erkenning hebben gekregen van de handtekening van hun auteur. Bij thuiskomst bleek helaas dat ik één boek niet door haar had laten signeren, in mijn volle tas had ik deze over het hoofd gezien. Hopelijk is ze er volgend jaar weer bij!

Vervolgens was daar Tessa de Loo. Van Tessa de Loo had ik maar drie schamele werkjes. Een boekenweekgeschenk, uiteraard een literair juweeltje en een lezing in het kader van dodenherdenking. Ik schaamde me bijna om ze neer te leggen, maar ik heb haar andere boeken simpelweg niet en ze waren ook niet beschikbaar bij de Slegte, anders had ik ze wel gekocht. Ik zoek trouwens al jaren naar een mooie eerste druk van De Tweeling, maar dat terzijde. Toch zat Tessa de Loo er verder niet mee. Ook zij vond het leuk om de 'kleinere' boekjes te signeren. Bij het literair juweeltje stond ze wat langer stil. Ze vroeg of dit nu een zeldzaam boekje was. Ik vertelde dat het een uitgave van Bruna was, en dat ze volgens mij in grote oplages worden gemaakt. Alleen is elk deeltje maar één maand verkrijgbaar. Maar echt zeldzaam zijn ze niet. Het viel me op dat ze eigenlijk niet goed wist hoe het werkte met zo'n literair juweeltje. Niet dat je per se alles hoeft te weten, maar toch had ik verwacht dat ze als auteur wel zou weten dat het een speciale uitgave van Bruna was. Of loopt alles via de uitgever en wordt ze er verder eigenlijk niet bij betrokken?

Ik merkte dit laatste ook bij enkele andere auteurs. Ze reageren eigenlijk allemaal positief op zo'n Literair Juweeltje, maar hebben er niet altijd een beeld bij wat voor soort uitgave dat is.

Dat geldt dan weer niet voor Marion Pauw, die het verhaal Lolliepop had geschreven. Dit was ook de enige titel die ik van haar had, en ook bij haar voelde ik me wat beschaamd. Maar dat hoefde niet. Ze keek me indringend aan en vroeg me of ik het een goed verhaal vond. En ik beaamde dat ik dat vond (gelukkig wist ik nog waar het over ging!), dat ik het knap vond dat ze in zo'n kort aantal pagina's toch een afgerond verhaal kwijt kon. Ze vertelde dat ze er zelf ook tevreden over was, dat ze dit eigenlijk een van haar meest geslaagde werken vond, "en als ik het niet goed zou vinden, zou ik dat ook eerlijk zeggen". Een mooie opdracht met handtekening was mijn beloning.

Wie volgens mij de meeste tijd nam voor haar lezers, was volgens mij Lulu Wang. Ik heb een half uur in de rij gestaan, en voor mij waren maar vijf mensen. Maar iedereen kreeg haar volle aandacht, en niet alleen dat: voordat zij signeerde, observeerde zij de bezoeker en die kreeg dan van haar een persoonlijke spreuk mee. Ondertussen werd zij door van alles en nog wat afgeleid, zodat elk gesprek minstens drie keer overnieuw moest (en elke observatie van de bezoekers dus ook). Zo was er een fotograaf die haar steeds op de foto zette. Op een gegeven moment liet ze hem weten dat hij absoluut haar schoenen moest fotograferen, want die waren echt heel bijzonder. Dat deed hij - de schoenen van Lulu Wang werden voluit op de foto gezet. Maar Lulu Wang is een hele innemende vrouw, die echt contact wil maken met haar lezers. Dat valt in haar te prijzen - ze is onvermoeibaar en echt heel positief en op anderen gericht. Iedereen liep met een grote glimlach bij haar tafeltje weg.

Natuurlijk waren er niet alleen vrouwelijke auteurs aanwezig in de Bijenkorf. In mijn volgende bijdrage doe ik verslag van de ontmoetingen met de aanwezige mannelijke auteurs.

sneuper

Feest der letteren 2011

2011-03-13T20:38:00.009+01:00

Ja beste lezers, ik was een jaar niet op dit blog. Waarvoor excuus - maar dank aan alle lezers die genoegen namen met oudere berichten. Ik hoop op een nieuwe start en een hogere frequentie in de komende periode.

Een goed begin van deze voornemens is het verslag van het Feest der Letteren in de Bijenkorf in Amsterdam. Deze jaarlijkse happening omvat signeersessies van meer dan 25 auteurs en verder lezingen, interviews en andere activiteiten rond verschillende auteurs. Ik probeer er altijd heen te gaan om stapels boeken te laten signeren. Ziehier mijn verslag uit 2009. Niets is zo leuk als het hebben van gesigneerde boeken en dit soort middagen lenen zich voor het slaan van een grote slag.

Het Feest der Letteren leent zich ook voor tientallen publiceerbare observaties. Ik zal dat in tenminste twee delen doen: observaties over de bezoekers en observaties over de auteurs. Vandaag de observaties over de bezoekers.

De voorbereiding
Sommige bezoekers bereiden zich voor, andere niet. Ik behoor tot de categorie die zich voorbereidt. Op dat soort momenten ben ik erg blij met LibraryThing. Al mijn boeken systematisch geordend en doorzoekbaar. Met de lijst aanwezige auteurs doorzoek ik mijn bezit, en elke keer merk ik dat ik van sommige auteurs boeken heb die ik een beetje vergeten was. Vaak boekenweekgeschenken of boeken van meer dan 1 auteur, die niet in hetzelfde rijtje staan. Bijvoorbeeld: bij het zoeken naar boeken van Charlotte Mutsaers herontdekte ik dat zij ook de illustraties had gemaakt in Nathan Sid van Adriaan van Dis. En nu is mijn eerste druk van Nathan Sid dus gesigneerd door zowel Mutsaers als Van Dis.
Uiteindelijk bleek ik toch niet helemaal optimaal te zijn voorbereid: ik had al mijn boeken van Geert Mak per ongeluk thuisgelaten. Ze lagen klaar, maar ik was ze gewoon vergeten... Jammer, ik had mijn bibliotheek graag verrijkt met wat extra gesigneerde exemplaren.
Tijdens de middag in de Bijenkorf zag ik verschillende bezoekers die net als ik hun eigen boekenkast hadden geplunderd: een man met een rolkoffer vol boeken, een echtpaar met twee rugzakken vol boeken. En ik met twee tassen met boeken.
Ik zag ook enkele verbaasde bezoekers die niet doorhadden dat de auteurs aanwezig zouden zijn. Een meisje belde haar vriendin: "Ik sta hier in de Bijenkorf en ik zie alle belangrijke schrijvers. Ik zie Kluun en naast hem Herman Koch. En ook Giphart is er! En ik heb geen enkel boek bij me... kan jij er niet een paar brengen?" Ik hoop maar dat dit goedgekomen is.. Los van het feit dat voor mij (maar ik ben ongetwijfeld een elitaire bal) Kluun, Koch en Giphart niet tot de categorie Grunberg, Van Dis, Haasse behoren (in termen van belangrijkheid) vond ik het enthousiasme aantrekkelijk.
De voorbereiding (2)
Hoewel ik meer dan genoeg boeken heb om te signeren, ga ik voordat ik naar de Bijenkorf ga altijd even langst antiquariaten in de buurt, in dit geval De Slegte in de Kalverstraat en Kok boeken in de Oude Hoogstraat. Ik koop dan een aantal boeken van auteurs die in de Bijenkorf zijn - uitsluitend eerste drukken, hoewel niet van die hele zeldzame - om te laten signeren. Dat is waarschijnlijk een beetje gek (want waarom koop ik ineens boeken, die ik anders niet gekocht zou hebben?), maar voor mij is het een vast ritueeltje geworden. Dit jaar verliet ik De Slegte met een paar titels van Nelleke Noordervliet, Rosita Steenbeek, Manon Uphoff en Remco Campert. Tot mijn verdriet bleken de laatste twee ondanks de aankondiging toch niet aanwezig te zijn bij het signeren, "wegens omstandigheden". De omstandigheid van Campert kende ik wel: hij had zijn schouder gebroken. Maar dat was al een tijd geleden, dus zo nieuw was die omstandigheid niet. Bovendien: Campert was wel aanwezig - arm in mitella - alleen signeerde hij niet. Wat Uphoff scheelde is mij onbekend - op haar Twitteraccount is in elk geval niks te lezen.
[N.B. in dit filmpje zie ik overigens op 0:14 dat Campert wél signeerde! Hij heeft het alleen kort volgehouden helaas...]
Creatief signeren
Ik zag verschillende bezoekers op een creatieve manier omgaan met het verzamelen van handtekeningen. Er was een bezoeker ("René") die uitsluitende de handtekeningen verzamelde. Op een vel papier verzamelde hij handtekeningen van alle aanwezige auteurs, en per auteur ook nog een korte regel op een kaartje: een handtekening, gevolgd door de tekst "Voor René, met de vriendelijke groeten van de auteur van [titel]". Verschillende andere bezoekers hadden de CPNB-uitgave Titaantjes waren we bij zich (in 2010 verschenen t.g.v. de 75e Boekenweek), en verzamelden daarin de handtekeningen van de deelnemende auteurs in dat boek. Dat gebeurde op diverse manieren. Ik zag een bezoeker die op de eerste blanco pagina's de handtekeningen verzamelde. Zij had hard doorgewerkt, want er stonden al tientallen handtekeningen in. In dit boek hebben 75 schrijvers iets bijgedragen, en ik sluit niet uit dat zij al bijna 75 handtekeningen had. Een andere bezoeker liet elke auteur bij de eigen bijdrage signeren, en ze had geeltjes op de juiste plek in het boek geplakt zodat ze snel de juiste pagina kon opslaan. Weer een andere bezoeker liet elke auteur bij de inhoudsopgave van het boek signeren bij de eigen naam.
Ik had alleen maar spijt dat ik niet op dit goede idee was gekomen. Een gemiste kans! Maar wel iets geleerd voor volgend jaar!
Verrassend rustig
Persoonlijk vind ik de middag in de Bijenkorf altijd heel erg leuk. Maar eigenlijk valt het mij met de drukte wel mee. Wellicht omdat er zoveel auteurs zijn, en iedereen net als in de supermarkt kiest voor de kortste rij. Bij een reguliere signeersessie van één auteur sta je soms in een rij van 50 tot 100 mensen. Maar hier was de rij voor een auteur nooit langer dan 6, 7 mensen. Sterker nog: na een uurtje waren er diverse auteurs waar helemaal niemand bij stond. Dat was het moment voor Ronald Giphart om zijn blackberry maar weer eens te checken, voor Rosita Steenbeek om nu eindelijk haar gebakje maar eens te eten. Of auteurs schoven een tafeltje op en gingen maar eens bijpraten met een andere auteur. Giphart ging op een gegeven moment bij een heel ander tafeltje staan roepen: "Mooie boeken, koop hier mooie boeken!". Alles om de een collega-auteur in het zonnetje te zetten...
Op de foto
Verschillende bezoekers wilden op de foto met hun favoriete auteur. Vooral vrouwelijke bezoekers, viel mij op. Dit ging gepaard met gilletjes en uitroepen in de trant van "o meid, wat enig!" Zoals die wat oudere vrouw die op de foto wilde met Herman Koch, terwijl hij haar boek signeerde. Ze drukte de camera in de handen van de vrouw die achter haar in de rij stond en liet haar de foto's maken. Eerst stond ze wat onwennig naast Koch, maar de ad hoc fotografe moedigde haar aan: "sla een arm om hem heen!", "ga dicht naast hem staan!". En Herman Koch vond het allemaal best. Nadat hij klaar was met signeren, werkte hij nog even extra mee: "Zal ik ook maar even in de lens kijken?". Dat leidde tot een nieuwe "o, meid..." en ongetwijfeld veel napret bij thuiskomst.

Het was op 12 maart 2011 een enerverende middag voor bezoekers. In een volgende bijdrage ga ik dieper in op de aanwezige auteurs.

sneuper

Een Bordewijk-middag in de KB - en meer

2010-03-01T20:35:00.006+01:00

Het is alweer een tijdje geleden, maar toch goed om het nog even op te halen: het Bordewijk-symposium in de Koninklijke Bibliotheek in november 2009.

Ik had er al lange tijd naar uitgekeken, want Bordewijkiaanse evenementen zijn schaars en als erkende Bordewijkliefhebber wil ik het niet missen als het een keer gebeurt. Die schaarste is niet zo gek: de man is dan ook al 45 jaar dood en dat heeft toch z'n weerslag op je populariteit, hoe je het ook wendt of keert. Des te groter mijn verrassing dat de zaal in de KB stampvol zat met Bordewijkliefhebbers - waarbij ik eerlijk moet toegeven dat ik bijna de jongste was.

Het is altijd goed om terdege voorbereid naar zo'n middag te gaan. Ik had gekeken naar de sprekers van die dag, en bij drie ervan ging het toch een beetje kriebelen:

Reinder Storm zou spreken over twee zeldzame Bordewijk-uitgaven in de Koninklijke Bibliotheek. Van Reinder Storm wist ik dat hij (in eigen beheer?) een uitgave had gemaakt over Nescio, met de titel Onderschat of overschat? Nescio in de enquete in het Vaderland. Dat boekje had ik nog niet en dit was mijn kans om navraag te doen bij de auteur.
Elly Kamp zou spreken over het echtpaar Bordewijk. Zij is de auteur van het bibliofiele werkje Schaduw, Stemming en Stil Water. Bordewijk en de Haagse straatnamen. Dit was mijn kans om het boekje te laten signeren.
Margriet de Moor zou aan de erven Bordewijk het eerste exemplaar van een nieuw uitgebrachte partituur van Johanna Bordewijk-Roepman aanbieden. Misschien kon ik ook een aantal boeken door haar laten signeren.

Zoals gezegd was het een drukke middag in de KB. Ik had nooit gedacht dat ik nog eens op een bijeenkomst zou zijn waar iedereen die ik sprak mij zou begrijpen als ik over Bordewijk begon. Bovendien kreeg ik de belofte van Reinder Storm dat ik een gesigneerd exemplaar van zijn boekje zou krijgen (dat is inmiddels gebeurd - veel dank!), heeft Elly Kamp haar eigen uitgave gesigneerd (veel dank!) en heb ik aanschouwd hoe Margriet de Moor sprak over de componiste Johanna Bordewijk-Roepman. Ziehier een korte impressie.

Helaas kon ik Margriet de Moor niet mijn boeken laten signeren, maar het was dan ook een Bordewijk-symposium, geen De Moor-symposium en ik wilde mij niet opdringen.

De bijdrage van Reinder Storm sprak nog het meest tot mijn verbeelding. Hij vertelde hoe hij het bibliofiele boekje Mijnheer Pem heeft een droom had opgedoken. Een route volgend langs telefoongidsen en familieleden bracht hem bij het huis van de maker - Harry Tuinhof. Die stond een exemplaar aan hem af. Toen ik hoorde hoe hij het had gedaan, ben ik zijn spoor gaan volgen. Er is immers niets leuker dan op zoek te gaan naar boeken. En ziedaar: ik trof het boekje ook aan - alleen wilde de eigenaar er wel de hoofdprijs voor hebben. Dat heb ik toen maar laten zitten, vermoedelijk ga ik daar over een tijd spijt van hebben, maar eigenlijk vond en vind ik dat hij een liefhebber als ik niet het vel over de neus hoefde te halen. Ik zal het boekje vast ooit nog wel eens tegenkomen, en het dan met veel plezier in mijn boekenkast zetten.

Een tweede anekdote van Storm was de geschiedenis van de uitgave Marion Quinn. Dit is een verhaal uit de derde bundel Fantastische Vertellingen van Bordewijk, die ooit apart is uitgegeven. Storm heeft uitgezocht dat de uitgever vermoedelijk een deel van de niet-verkochte uitgave van deze derde bundel heeft opengesneden, en het titelverhaal als aparte uitgave weer op de markt heeft gebracht. Dat was ook het makkelijkste, want dan klopten de paginanummers tenminste (je begon immers bij 1, en als je het tweede verhaal zou doen heb je een veel te hoog paginanummer). Dit exemplaar was ooit bij een antiquariaat opgedoken, maar het is onbekend hoeveel exemplaren er eigenlijk zijn: is dit de enige, zijn er meer? Ik droom natuurlijk dat ik ook zo'n uitgave vind en dan de helft van de oplage (die dan twee is) in mijn kast heb staan...

Al met al kwam ik geheel verzadigd van alle indrukken thuis. Het is fijn om tussen gelijkgestemden te zijn! En gelukkig heb ik ook weer wat om toe te voegen aan mijn zoeklijst.

sneuper

Rijke oogst in Zutphen

2009-10-31T20:30:00.006+01:00

Wat is dat toch met Zutphen? Ik heb daar al zóveel mooie dingen weggehaald en gedaan (zie mijn bijdrage hier), dat ik me afvraag waarom ik er niet gewoon ga wonen.

Deze keer besloot ik naar het antiquariaat aan de Groenmarkt in Zutphen te gaan. Of liever gezegd: niet het antiquariaten, maar de drie antiquariaten die tegenwoordig samen in een pand aan de Groenmarkt 11 in Zutphen zitten: antiquariaat Hellenraet, antiquariaat Matthys de Jong en Mulder Boekenvreugd.

Hun aanbod literatuur is aardig, niet heel bijzonder maar wel interessant. Naast de winkel op de begane grond is er ook de koopjeskelder (pas op je hoofd!) waar je kan zoeken in bakken vol goedkope boeken. Er is naast literatuur nog veel meer te vinden: veel over denksport, kunst, typografie en wetenschap.

In de winkel lag een heel stapeltje van mijn favoriete productsoort: nieuwjaarsgeschenken. Ik schreef er al over in mijn allereerste blogberichten (ruim 5 jaar geleden!) en de fascinatie is sindsdien niet gestopt. Intussen bezit ik 78 van dit soort boekjes in kleine oplages.

Dit stapeltje was afkomstig van de Februari Boekhandels, meer specifiek Boekhandel Jansen & De Feijter uit Velp. De Februari Boekhandels geven regelmatig mooie boekjes ter gelegenheid van de jaarwisseling of om andere redenen. Zes ervan lagen in Zutphen op mij te wachten:

Het haantjen van den toren van P.A. de Génestet
De tafel van Pawel Huelle
De afgezant van Carl Friedman
Landschap met dieren van Mariët Meester
De zon in een hoedendoos van Annejet van der Zijl
Enkele onwaarschĳnlĳke aantekeningen van Dante Alighieri bĳ het schrĳven van zĳn Goddelĳke Komedie van Toon Tellegen

Het zijn nieuwjaarsgeschenken en daardoor zou je kunnen zeggen dat het geen 'volwaardige' boeken zijn: een beperkt aantal pagina's, soms voorpublicaties en soms voor de gelegenheid geschreven en daarom - net als bijvoorbeeld boekenweekgeschenken - niet altijd van de hoogste inhoudelijke kwaliteit. Daarom was ik aangenaam verrast door dit zestal. Ik was geraakt door de levensbeschrijving van De Génestet die in zijn boekje stond opgenomen, het verhaal van Huelle was wel degelijk een mooi afgerond verhaal dat mij deed smaken naar meer, Mariët Meester schreef een zwierig betoog over de lotgevallen van het kwartet Mark Brusse, Bernhard Holtrop, Paul de Lussanet en Willem van Malsen in Parijs, Toon Tellegen deed mij verlangen naar herlezing van Dante en Carl Friedman's verhaal bezorgde mij een aangenaam kwartiertje. En één van de voordelen van Zutphen is dat het ver weg is; tegen de tijd dat ik thuis was had ik ze allemaal uit en konden ze, fris ingevoerd in LibraryThing, direct hun welverdiende plek in mijn bibliotheek innemen. En de prijs? Slechts 2 euro per stuk!

Helaas werd ik - nog steeds in Zutphen - door de vondst van dit moois wat overmoedig, want ik kocht ook nog De vadsige koningen van Hugo Raes in de speciale uitgave van de CPNB. Ik dacht namelijk dat ik deze nog niet had. Op dat moment deed LibraryThing mobile het nog niet op mijn nieuwe mobiel en daarom wist ik niet dat ik deze titel al wél had.

Waarom zou ik het boek überhaupt willen hebben? Destijds werden in het kader van de serie Büch's boeken een viertal boeken uitgegeven door de CPNB: Bleekers zomer van Mensje van Keulen, De vadsige koningen van Hugo Raes, Utopia door Doeschka Meijsing en De weg naar het licht van J.M.A. Biesheuvel. Daarvan heb ik Raes en Meijsing, maar zoek ik Van Keulen en Biesheuvel. Zij horen immers bij mijn CPNB-collectie.

Deze fout is des te erger omdat ik niet heel veel geld bij me had en stond te dubben tussen twee titels: Zazie in de metro van Raymond Queneau of het boek van Raes. Had ik nu maar Queneau gekocht!

Ik kom ongetwijfeld vaker in Zutphen. Ik weet waar de Queneau staat en haal hem gewoon volgende keer op. En wie weet wat ik dan verder nog voor fraais vindt aan de Zutphense Groenmarkt.

sneuper

Mijn gemiddelde boek

2009-10-09T20:11:00.005+02:00

Is er één boek aan te wijzen dat karakteristiek is voor je hele verzameling? Is er één boek waar je hele verzameling om draait? Dat zijn overigens twee verschillende vragen, die allebei lastig te beantwoorden zijn.

Er zijn wel karakteristieke auteurs voor te bedenken, bij mij is dat bijvoorbeeld Nescio, of is het Bordewijk? En kan ik één boek aanwijzen dat de pilaar van mijn collectie is?

Ik heb besloten dat ik daar niet uitkom. Maar wat ik wel kan aangeven is wat het gemiddelde boek is in mijn collectie. Nu ik eindelijk al mijn boeken in LibraryThing heb ingevoerd, kan ik ook gebruikmaken van de statistieken die het systeem bijhoudt.

Wat zijn die statistieken?

Taal: ik heb vooral Nederlandse boeken: 1.690 Nederlandstalige boeken, 89 Engelstalige en 13 Duitse.
Plaatsen: van mijn boeken spelen er 10 in New York, 10 in Parijs en 9 in London. Maar ook één in 104 Griboedova Canal, St. Petersburg, Rusland (namelijk Schuld en Boete)
Man of vrouw: van mijn auteurs is 79,77% man en 20,23% vrouw
Dood of levend: de overleden auteurs zijn nipt in de meerderheid: 50,68% tegenover 49,32% levend
Datum: het gemiddelde jaar van publicatie van mijn boeken is 1985
Trefwoorden: de belangrijkste trefwoorden die ik gebruik zijn Nederlands (1082), roman (353), CPNB (288), korte verhalen (226)

Mijn gemiddelde boek is kortom een Nederlands boek, geschreven door een man, gepubliceerd in 1985, de auteur moet overleden zijn en het boek moet bij voorkeur in New York of Parijs spelen. Een roman heeft de voorkeur en een relatie met de CPNB.

Wat zijn de kandidaten? Ik heb 46 boeken uit 1985. Daarvan zijn er 15 van Nederlandse auteurs. Van die auteurs zijn er 6 overleden: Martin van Amerongen, Frans Kellendonk, Willem Frederik Hermans, Hugo Pos, Karel van het Reve en Marcellus Emants. Tussen al die boeken bevinden zich twee romans: Herinneringen van een Engelbewaarder van Hermans en Vijftig van Marcellus Emants. Van deze twee is er niet één oorspronkelijk in 1985 gepubliceerd; Vijftig stamt uit 1899 en Herinneringen van een Engelbewaarder uit 1971. Maar Hermans heeft een boekenweekgeschenk geschreven (in 1993) én er is een boek verschenen over W.F. Hermans en de CPNB, geschreven door Tonnie Luiken. Waarmee het trefwoord CPNB de doorslag geeft.

Na deze analyse is benoemd tot gemiddelde boek van sneuper's bibliotheek:

sneuper

Op boekenjacht in Parijs (deel 2)

2009-08-23T18:13:00.007+02:00

Nu dan eindelijk het vervolg op de boekenjacht in Parijs.

Zoals ik in deel 1 schreef, was ik naar Parijs gekomen met twee doelen: Shakespeare & Company bezoeken en het boek van Jeremy Mercer over Shakespeare & Company daar kopen en laten stempelen. Wie hier pas begint met lezen, dient eerst deel 1 tot zich te nemen om te begrijpen waarom het bezoeken van Shakespeare & Company zo essentieel was en wat de charme van deze winkel is.

Shakespeare & Company ligt inderdaad op een prachtige locatie tegenover de Notre Dame. En de winkel voldeed aan elke verwachting die ik had: rommelig, vol, sfeervol en verrassend. Nauwe gangetjes, smalle trappetjes en overal boeken, boeken, boeken. Een schijnbaar ordeloze winkel, maar met de kennis over de achtergrond van Shakespeare & Company was dat niet onverwacht. Uiteraard ben ik ook even boven wezen kijken, waar de eerste kamer met bedden en boeken was te vinden (inclusief een bordje dat de boeken op die etage niet te koop zijn). Ik was niet zo brutaal om nog hoger de winkel in te gaan - uiteindelijk was ik toch maar één van de honderden toeristen die dagelijks langskwamen en vond ik niet dat ik zomaar overal naar binnen zou mogen lopen (hoewel men het misschien niet eens zo erg zou vinden). Als er één ding duidelijk is, dan is het dat Shakespeare & Company een winkel is om uren in rond te dwalen, zodat elke stapel boeken bekeken kan worden en je je kan laten verrassen door onverwachte vondsten. Er bestaat trouwens een mooi fotoverslag van het bezoek van blogger Kimbooktu aan de winkel in mei van dit jaar. Die geeft een goede indruk van hoe het eruit ziet.

In één van de commentaren op mijn vorige stukje schreef Sander dat het aanbod van boeken niet bijzonder was. En dat is ook zo, wat betreft de reguliere winkel dan, hoewel er wel véél boeken zijn. Maar naast de gewone winkel bevindt zich het antiquariaat in een aparte ruimte en daar vind je tal van bijzondere boeken, een hele wand met 'firsts' van alle grote schrijvers (ik heb in het kader van de nostalgie toch maar even een vroege editie van Ulysses beetgepakt) en een wat rustiger omgeving dan in de gewone winkel.

Maar ik had niet de tijd voor een langdurig bezoek. Ik had immers een doel. Na kort door de winkel gedwaald te hebben - waarbij ik een gesigneerd dichtbundeltje van Breyten Breytenbach vond en het boek The yellow-lighted bookshop van Lewis Buzbee dat ik al een tijdje zocht - begaf mij ik mij naar de kassa. Ik vroeg naar de sectie boeken over boeken, maar die was er niet. Vervolgens vroeg ik naar het boek van Mercer en tot mijn verbazing (en die van de verkoper) bleek dat dat boek helemaal niet op voorraad was! Het bekendste boek over Shakespeare & Company is niet te koop in Shakespeare & Company... ik denk dat deze vaststelling de filosofie van de winkel wel zo ongeveer typeert.

Met mijn twee aanwinsten maar toch enigszins teleurgesteld verliet ik de winkel, broedend op een mogelijkheid om toch nog aan Mercer's boek te komen. Ik bedacht me dat als ik het boek ergens zou kunnen vinden, ik het alsnog kon laten stempelen. Na een aantal vergeefse bezoekjes aan filialen van Gilbert Jeune bedacht ik me tijdens het eten in een restaurant in Rue de la Hûchette dat er ongetwijfeld Engelse boekwinkels in de buurt moesten zijn. Een snelle zoekslag op internet (leve mobiele communicatie!) leerde mijdat op een steenworp afstand van Shakespeare & Company de (van oorsprong Canadese) winkel Abbey was gevestigd, in de Rue de la Parcheminerie.

Op de route tussen Shakespeare & Company namen we nog even de tijd voor een ander toeristisch uitstapje, de fraaie 12e eeuwse kerk Saint Julien le Pauvre. Een indrukwekkende kerk, maar wat ik vooral heel mooi vond was het schilderij van de schrijvende evangelist Lucas dat daar hangt. Op mijn route tussen alle boekwinkels vond ik het een mooi beeld om met mij mee te nemen - uiteindelijk gaat het bij boeken altijd om de inspiratie en voor de evangeliën geldt dat natuurlijk in het kwadraat.

Uiteindelijk bereikten we Abbey. Wat ik niet wist maar toen leerde is dat Abbey al net zo'n prominente plek wil zijn en is als Shakespeare & Company. Ook Abbey heeft een paar unieke kenmerken, zoals de thee die elke gast krijgt aangeboden (in Nederland zijn we dat al gewend van Albert Heijn, maar in Parijs is dat kennelijk heel bijzonder) maar bovenal de vele literaire activiteiten die het organiseert. En Abbey is al net zo'n chaos als Shakespeare & Company, of eigenlijk: een nog grotere chaos. Ik had al veel spijt dat ik onvoldoende tijd had voor Shakespeare & Company, maar het speet mij bovendien dat ik ook niet een paar uur had om door Abbey heen te graven...
Achter de kassa zat de eigenaar en toen ik hem zonder veel illusies - gelet op de onduidelijke stapels met boeken die overal in de winkel stonden - vroeg naar het boek van Mercer kwam hij overeind en terwijl hij langzaam mompelde "it should be.... somewhere... around... here!" wees zijn vinger naar een plek op de plank waar niet één, maar twee exemplaren van het boek stonden. Ik had de keuze tussen de Engelse en de Amerikaanse editie, en omdat ik de omslag van de Engelse mooier vond koos ik die. Ik nam geen tijd om het boek verder te bekijken, omdat ik nog terug moest naar Shakespeare & Company voor een stempel en binnen 5 minuten was ik Abbey weer uit - maar wel met de zekerheid dat ik er op een dag zou terugkeren om die winkel eens grondig binnenstebuiten te keren.

Bij Shakespeare & Company was alles als vanouds: druk, rommelig en sfeervol. Maar ik wist niet dat de grootste verrassing van die dag nog op mij wachtte. Ik vroeg of ik een stempel kon krijgen ondanks dat het boek niet in de winkel was gekocht. Dat was geen probleem en de man achter de kassa zei "I really don't know why we don't have it in stock. It is about us, after all...". Hij pakte het stempel en sloeg het boek open. En daar zag ik wat mij tot dan toe was ontgaan: het boek was een gesigneerd exemplaar.

Ik verliet de winkel op wolkjes. Niet alleen had ik het boek van Mercer na veel moeite toch gekocht in Parijs, maar het was gesigneerd, gedateerd en bovendien gestempeld in de winkel waar het in het boek allemaal om draait: Shakespeare & Company. Daarmee had ik een uniek boek aan mijn verzameling toegevoegd en bovendien weer een prachtig boekverhaal.

Geheel bevredigd dronk ik die avond een wijntje. Parijs heeft mijn hart gestolen en voor altijd wachten er twee boekwinkels als bakens op mijn terugkeer.

sneuper

Op boekenjacht in Parijs (deel 1)

2009-08-04T22:38:00.008+02:00

Gelukkig zaten we niet al te ver van Parijs en wie aan Parijs denkt, denkt maar aan één ding: de boekwinkel Shakespeare and Company aan de Rue de la Buchette, tegenover de Notre Dame. Ik moest naar Parijs, ik moest naar Shakespeare and Company en bovenal moest ik in het bezit komen van Jeremy Mercer's boek over Shakespeare and Company: Books, baguettes & bedbugs.

Maar waarom moest ik dat allemaal? Laat ik bij het begin beginnen...

Shakespeare and Company is een legendarische en nogal vreemde boekwinkel. De oprichter, George Whitman, startte de huidige winkel na de Tweede Wereldoorlog (in 1951), maar de eerste Shakespeare and Company, opgericht door Sylvia Beach in 1919, was ook al legendarisch. De eerste winkel was een toevluchtsoord van schrijvers als Hemingway, Ezra Pound, Scott Fitzgerald en James Joyce. Het was Beach die als eerste Ulysses publiceerde.

De legende wil dat S&C in 1941 moest sluiten omdat Beach weigerde een boek aan de Duitsers te verkopen. Hoewel dat op zich een goed besluit was, kostte het Beach wel de boekwinkel. In 1951 liet Whitman S&C herleven en met toestemming van Beach hergebruikte hij de naam. Whitman heeft een idealistische inslag en wil zijn boekwinkel vooral inzetten voor een betere wereld en een betere mensheid.

Net als de oorspronkelijke winkel is ook de huidige winkel een toevluchtsoord voor - meest jonge - schrijvers. Maar in de beginjaren verbleven ook schrijvers als Allan Ginsberg en William Burroughs in S&C. Maar los van hen is de winkel is de min of meer permanente verblijfplaats van meerdere schrijvers, die als tegenprestatie een handje meehelpen in de winkel. S&C is in de loop van de jaren uitgegroeid tot een universum op zichzelf, met bijzondere bewoners en een bijzondere manier van werken. Whitman schat dat in de loop van de jaren tienduizenden in zijn winkel hebben geslapen. Sommigen een dag, sommigen een week, sommigen ruim vijf jaar... En allemaal hebben ze hun biografie achtergelaten - dat is de enige eis die Whitman stelt. Tezamen vormt dit een gigantisch archief en een fascinerend tijdsbeeld van de laatste halve eeuw. Want iedereen die een biografie schrijft wil daarin natuurlijk laten zien dat hij of zij een schrijver is, en bovendien gaat het vaak om mensen die om een of andere reden op de vlucht zijn, de weg kwijt zijn, worstelen met de vragen des levens, etc. Alleen het publiceren van al deze biografieën zou iets heel bijzonders opleveren. Maar daarnaast wil S&C het middelpunt van de literaire cultuur in Quartier Latin zijn, met als gevolg een onafgebroken rij bijeenkomsten met en over auteurs, literaire festivals en allerlei andere activiteiten. Ook dat is allemaal bewaard en ook dat geeft een fraaie inkijk in de literaire wereld van de laatste halve eeuw. Op de site van Shakespeare and Company zijn (aanklikbare) voorbeelden van het archief te zien. En o ja, soms worden er ook nog boeken verkocht...

Doordat S&C in elke toeristische gids van Parijs staat is het er structureel druk. Toch heeft de winkel al die jaren haar bijzondere karakter weten te behouden. Hoe de wereld van S&C eruitziet is recent beschreven door Jeremy Mercer, een Canadese schrijver die enkele maanden in S&C woonde, een vertrouweling van Whitman werd en een fraai portret heeft geschreven over de wereld van deze boekwinkel. Deze zomer is het boek ook in het Nederlands verschenen, onder de titel Een bed tussen de boeken. De recensie van Ariejan Korteweg in de Volkskrant van 30 juli (gepubliceerd één dag voor ik in de winkel was, maar dat wist ik toen nog niet...) geeft een goede beschrijving van het boek en van de winkel. In het boek van Mercer gaat het onder meer over de opvolging van de winkel - Whitman is inmiddels de 90 gepasseerd. Uiteindelijk zet zijn dochter de winkel voort, maar naast deze strijd om het voortbestaan geeft Merder een inkijkje in de geschiedenis van de winkel, de ideeën van Whitman en natuurlijk portretten van een aantal illustere bewoners van S&C.

Kortom, gewapend met deze kennis ging ik naar Parijs. Maar omdat deze post te lang wordt als ik het hele verhaal vertel, en om iedereen de gelegenheid te geven de hyperlinks te volgen, vervolg ik mijn relaas over de jacht op Mercer's boek en het bezoek aan S&C (met een onverwacht einde!) in mijn volgende bijdrage.

sneuper

Fijne vakantie!

2009-07-17T20:05:00.003+02:00

De koffers bijna gepakt, maar de langste twijfel gaat toch niet over het aantal kledingstukken dat mee moet maar uiteraard over het aantal boeken dat meegaat en welke dan precies. Gelukkig houdt LibraryThing tegenwoordig voor mij bij welke boeken ik nog moet lezen. We gaan naar Frankrijk, dus de ongelezen Flaubert en De Maupassant moeten mee. En verder nog een stapel voor het geval er ineens veel leestijd is, wat er elk jaar toch weer niet blijkt te zijn.

Voor wie thuisblijft heeft is er steun bij collegabloggers. Boekendingen heeft een aardige selectie vakantiefilmpjes gemaakt.

Nu maar hopen dat er antiquariaten in de buurt van onze vakantieplek zijn. Hier staan er een paar, maar veel te weinig. Vanavond Google ik er nog een uurtje op. Misschien hier en anders daar. Het komt vast goed.

Tot in augustus!

sneuper

Boekenweekgeschenkhaters

2009-06-24T17:27:00.005+02:00

Wat is dat toch met het dedain van erkende antiquaren over boekenweekgeschenken? Kort voor de eerste Aioloz-veiling, die voor mij zo jammerlijk afliep, organiseerde Piet van Winden een aantal seminars over verzamelen en liet hij verzamelaars aan het woord. Zelf vertelde hij in de Volkskrant over zijn verzamelaarspassie. Hij sprak daarbij zijn verbazing uit over verzamelaars van boekenweekgeschenken. Waarom verzamelen zoveel mensen iets dat zo algemeen verkrijgbaar is en dat dus iedereen in de kast heeft staan, aldus Van Winden? Wat is de exclusiviteit daarvan en (dus) de lol?

Van Winden veilde destijds een verzameling boeken die zijn weerga niet kende en die inderdaad in schril contrast staat met een rijtje naoorlogse boekenweekgeschenken in een willekeurige boekenkast. Maar dat soort verzamelingen zijn uniek in zijn soort en velen hebben toch ook veel plezier met het verzamelen van boekenweekgeschenken.

Die gewone boekenweekgeschenken zaten er bij Aioloz dan ook niet tussen. Hooguit vind je bij dat type antiquariaten in de catalogus vooroorlogse geschenken, die van 1946 of de ingebonden relatiegeschenken van de CPNB. Tijdens de laatste veiling van Aioloz ging overigens voor 700 euro een complete serie boekenweekgeschenken weg (inclusief 1930, 1934, 1941 en 1946 en aangevuld met een aantal bijzondere CPNB-uitgaven).

Voor mij is de lol van het verzamelen van boekenweekgeschenken dat je je niet hoeft te beperken tot de geschenken zelf – die vormen hooguit een ruggengraatje van de collectie. Maar alle uitgaven eromheen – ik beschreef eerder al de verschillende categorieën die je kunt aanhouden – maken het toch spannend. Ondanks dat ik bijna 300 CPNB-titels bezit heb ik niet het gevoel dat ik in de buurt van volledigheid kom. Daarom is het zo’n leuke verzameling: het is nooit af, het is veelzijdig en het is betaalbaar (op een paar topstukken na).

In het winkeldagboek van Hinderickx en Winderickx las ik iets gelijksoortigs als bij Piet van Winden:

“donderdag 9 augustus - René [over de boekenmarkt in Deventer]
Wel vrolijkmakend was de tafel met boekenweekgeschenken die open en bloot de regen opving. Weer wat van die rommel uit de markt geregend, dacht ik.

Woensdag 10 augustus - Hans
Verregende boekenweekgeschenken, ja, een verheugend gezicht. Vroeger in de tijd dat ik voor zo weinig mogelijk een zo groot mogelijke bibliotheek bij elkaar probeerde te kopen in tweedehandsboekwinkels, erg lang geleden dus, had ik respect voor elk boek.”

Het lijkt erop dat de ‘roots’ van boekenverzamelen hier wat onterechte verachting krijgen. Wie een rijtje boekenweekgeschenken heeft, loopt volgens mij grote kans gegrepen te worden door het verzamelen en de drang naar volledigheid, met als gevolg een groeiende bibliotheek en voor je het weet staat de boekenweekverzamelaar zijn vakantiegeld te besteden in de winkel van H&W of op de veiling van Aioloz. En gelet op de klaagzangen in het Winkeldagboek is dat het hoogste doel - zoveel mogelijk geld uit de zak van de verzamelaar kloppen. Waarom dan zo moeilijk gedaan over mensen die boekenweekgeschenken nog gewoon een leuk bezit vinden?

sneuper

Winkeldagboek

2009-06-23T20:30:00.004+02:00

Het leukste boek dat ik in tijden heb gelezen is het Winkeldagboek van de Utrechtse antiquaren Engberts en Hesselink van Hinderickx en Winderickx. Het is een geruststellende gedachte dat zich ergens in Nederland een winkel bevindt waarvan het niet uitmaakt op welk moment je binnenstapt, maar waar op dat moment hoe dan ook over tegenvallende omzetten, tegenvallende klanten of het tegenvallende weer wordt gesproken. En ondanks de wat sombere toon van die berichten, levert dat een heel leuk en leesbaar boek op - om niet te zeggen: geniaal. Verplicht leesvoer voor boekenliefhebbers!

De beide heren weten dat ook, en aangezien dit hun tweede winkeldagboek is (het eerste bestreek de jaren tot 2003) lees je dit regelmatig terug in hun dagboekaantekeningen: dat zij nu zelf schrijvers zijn geworden, dat zij de weelde van de roem maar amper kunnen dragen maar dat ze toch maar een grootse prestatie hebben geleverd en dat heel veel mensen proberen hen te imiteren. De lancering van het eerste winkeldagboek is regelmatig onderdeel van hun beslommeringen. Op de website van het antiquariaat zijn nog meer loftuitingen en mooie woorden te vinden.

Ondanks dat de puurheid van het boek er natuurlijk wel af is (je zou kunnen zeggen dat het eerste winkeldagboek ‘onbewust’ werd geschreven – zonder dat het per se de bedoeling was dat het gepubliceerd zou worden – maar dat geldt voor de tweede natuurlijk niet) zijn de heren verrassend oprecht en ook heel bescheiden:

“zaterdag 20 september.
De weinig succesvolle boekenjacht in Amsterdam, gisteren, maakte weer eens duidelijk dat onze winkel van hoog niveau is en qua literaire kwaliteit nauwelijks overtroffen. Wat zijn we weer een hoop rommel en kleurloosheid tegengekomen. Je zou bijna gaan denken dat onze winkel zin heeft.”

Wat het boek zo leuk maakt is natuurlijk dat het ‘de andere kant’ laat zien. Als klant kom ik heel veel in antiquariaten en daar zitten de uitbaters dan vaak in alle rust, dromerig lijkt het wel, te wachten op klanten. Maar wat zijn hun gedachten? Dat weten we nu gelukkig:

“woensdag 3 augustus
Toen ik anderhalf uur geleden de winkel betrad zat de heer K. hier aan tafel op een praatstoel. K. is een goede klant en niet onaardig, maar die verhalen van hem interesseren mij maar matig. Hans idem, vermoed ik. Ach, hoeveel voorbeelden zijn er wel niet in ons winkeldagboek te vinden van mensen die ons ondanks onze desinteresse deelgenoot willen maken van allerlei interessants. Een paar dagen geleden kwam een vaste klant een paar aanbiedingen en een pocketje kopen, samen voor 9 euro. Deze enorme aankoop gaf hem het recht eens flink uit te pakken over de toestand in de wereld. Het liep al tegen zessen. Hans en ik zaten allebei aan tafel en we baden in stilte dat hij snel op zou hoepelen, wat niet gebeurde, maar uiteindelijk verdween hij toch.”

Je durft je mond niet meer open te doen in die winkel. Toch wil ik er wel instaan – ik heb weinig omzet bij H&W op mijn palmares – ik koop denk ik teveel bij het door hen verfoeide Marktplaats en Boekwinkeltjes.nl – maar ben natuurlijk wel een eerbiedwaardig boekenblogger. Tot mijn immense jaloezie haalde collega-blogger Boekengek het winkeldagboek wel:

“Donderdag 11 augustus
Deze Martin de Z. houdt een weblog bij onder de titel (On)wetenswaardigheden van een boekengek. Hij doet er verslag van zijn aankoop.”

Overigens wordt hij in alle H&W-vileiniteit onmiddellijk weggezet als “de dostojevskiaanse gedeprimeerde werkloze”, dat dan weer wel. Weblog schrijft over boekhandel. Boekhandel schrijft over weblog over boekhandel. En u raadt het al: weblog schrijft over boekhandel over weblog over boekhandel. Ja, zo houden we elkaar wel bezig natuurlijk.

Nog even over die jaloezie – desnoods als dostojevskiaanse werkloze, maar ik wil ook genoemd worden. Zoals u allen weet heb ik onlangs nog verslag gedaan van mijn bezoek aan H&W. Ik reken nu toch wel op een vermelding in het Winkeldagboek 2008-2012. Hopelijk lezen de heren af en toe ook andere weblogs..

Sneuper

Veilingverdriet

2009-06-04T21:16:00.007+02:00

Het is weer eens niet gelukt om een aantal dringend noodzakelijke aankopen op een veiling te doen. Het mag dan wel financiële crisis zijn, maar boeken gaan nog altijd voor een reusachtige prijs weg. Ik schreef al eerder over veilingfalen maar ik had gedacht dat ik daarvan had geleerd en dat het mij niet nogmaals zou gebeuren.

Maar helaas.

Neem nou deze prachtkavel bij Bubb Kuyper:

50/2168 [Swarte, J.]. Nescio (pseud. of J.H.F. Grönloh). Dichtertje. Amst., Nijgh & Van Ditmar, 1997, 54p., ills. J. SWARTE.
= One of 20 copies of the DELUXE edition, SIGNED by the illustrator and bound in hinging boards by HANDBINDERIJ PAU. (€50-70)

Ik vond 'm al wat laag geprijsd dus besloot ik in te zetten op maximaal 130 euro. Maar dit boek bracht uiteindelijk 190 euro op. Ik had dus minimaal € 200 moeten bieden - maar dan was ik waarschijnljk nog overboden.

Of neem nu dit schitterende exemplaar bij de eerste veiling van AABP Auctions

35 [BAYENS] - NESCIO. Titaantjes. Amst., [privately published], 1974. Orig. dec. cloth. with inlayed orig. etching on cover by Hans BAYENS. 38 pp. With 4 drawings by Bayens. 50 numb. copies printed by Peco. Copy hors série. Rare illustrated ed. by the sculptor of theTitaantjes in the Oosterpark (Amsterdam). Very fine. (50 - 70)

Wederom vond ik het wat laag geprijsd, dus ook hier ging ik ongeveer op het dubbele zitten qua maximumbod: 130 euro. Maar ook dit boek ging aan mijn neus voorbij: 150 euro heeft het opgeleverd, dus ik had er ver boven moeten zitten.

Ik ben niet van de hele hoge prijzen. Ik zal niet snel € 18.500,- neertellen voor een boek, zoals degene die deze kocht:

655 ELSSCHOT, Willem. Villa des Roses. Bussum, C.A.J. van Dishoeck, 1913. Orig. verg. perkament (!). (8),227,(1) pp. Onafgesn. In met rozenpapier overtrokken cassette met perkamenten slip waarop een gouden roosje. 1e druk (20.000 - 25.000)
Enige auteursexemplaar van de luxe editie van zijn eerste boek. Eén van 10 genummerde exemplaren op handgeschept Pannekoek. Met opdracht aan Anna van der Tak. Beschouwd als het meest indrukwekkende boek uit de beroemde collectie van Johan Polak (”the most extensive, comprehensive and exquisite Dutch private library, in splendid condition”).

Ik troost mij met de gedachte dat dit boek ooit weer op de veiling komt - de bovengenoemde Willem Elsschot heeft het ook maar 15 jaar in een particuliere verzameling uitgehouden.

Zelfs de derde bieding die ik had gedaan ging aan mijn neus voorbij:

50/1713 Bordewijk, F. Fantastische vertellingen. Derde bundel. Rott., W.L. & J. Brusse's uitgevers Mij., 1924, 1st ed., 301p., orig. cl.
- Occas. trifle foxed. Spine and covers along margins foxed. Good copy.
Idem. Bij gaslicht. Rott., Nijgh & Van Ditmar, 1947, 1st ed., 175p., orig. giltlettered cl. w. (sl. dam.) dustwr. - AND 4 others, i.a. M. TER BRAAK, Het carnaval der burgers. Een gelijkenis in gelijkenissen (Arnhem, 1930, 1st ed., orig. gilt cl. w. (strengthened/ worn) dustwr.) and E. DU PERRON, Scheepsjournaal van Arthur Ducroo (Amst., n.d. (1943), 1st ed., orig. clothbacked boards w. dustwr.). € (30-50)

Deze wilde ik niet per se heel graag omdat het mij alleen om de Bordewijk ging, daarom bood ik 55 euro. Hij staat immers ook te koop bij Hinderickx en Winderickx voor € 40. Maar deze kavel ging voor € 65 naar een ander.

Als troost kocht ik vervolgens in De Slegte in Leiden alsnog een exemplaar van deze derde bundel Fantastische vertellingen van Bordewijk, maar dan voor € 9,50 (omdat het omslag aan de achterkant wat loslaat). En als extra troost een exemplaar van Abdelkader Benali's Kerstmis in Oostende, een nieuwjaarsgeschenkje van de boekhandels Kooyker en Verwijs uit 2000.

Het is een kleine pleister op de wonde. In het najaar zijn er weer nieuwe veilingen bij Bubb, AABP, Beijers, Hondius, Burgersdijk en Niermans en Van Stockum. Allicht dat er iets van mijn gading bijzit. Ik hou u op de hoogte van mijn successen.

sneuper

Meer Minco

2009-05-14T21:21:00.004+02:00

Ik blijf me verbazen over sommige van de wetmatigheden bij het verzamelen van boeken. Eén ervan is dat boeken vaak in een logische clustering binnenkomen. Het is mij meer dan eens gebeurd dat ik in een vrij korte periode op verschillende plekken boeken van dezelfde auteur kocht - waarna het vervolgens een hele tijd rustig wordt rond deze auteur. En een tijdje later komt er dan een nieuw golfje binnen. Zo zijn er jaren dat ik ineens vijf Nescio's koop en andere jaren geeneen, of dat ik ineens een stapeltje Bordewijken rijker ben terwijl ik die dingen anders nooit aangeboden zie. Het komt voor dat ik jaren naar bepaalde boeken zoek en dat ik ze dan binnen een week allemaal krijg aangeboden.

Het kan natuurlijk zo zijn dat dit te maken heeft met een soort van cognitieve dissonantie, zeg maar het effect dat je ook hebt als je een nieuwe auto of een nieuwe bril koopt. Het was je nooit eerder opgevallen, maar opeens lijkt het alsof heel Nederland in dezelfde auto als jij rijdt, met dezelfde bril op, op weg naar dezelfde vakantiebestemming.

Maar bij boeken lijkt dit toch niet de verklaring. Want hoewel ik mijn boeken vrij specifiek koop, is het moment van aankoop toch afhankelijk van toeval: het is maar net wat er wordt aangeboden in het antiquariaat in de stad waar ik ben / op Marktplaats / bij Boekwinkeltjes.nl / op de vrijmarkt en voor welke prijs. Dat bepaalt of ik iets koop, ik ben meestal niet op gerichte missie om in zo kort mogelijke tijd zoveel mogelijk van een bepaalde schrijver in te slaan.

Afgelopen week overkwam mij dit met Marga Minco. Natuurlijk ken ik Marga Minco al jaren en op zichzelf behoort zij niet tot de auteurs die ik gericht zoek. Maar als Minco een werk heeft dat tot één van mijn deelverzamelingen behoort, dan heb ik het wel. Dus bezat ik al haar boekenweekgeschenk De glazen brug en haar herdenkingstoespraak t.g.v. 4 mei Een sprong in de tijd. En o ja, ik had van iemand ooit De val gekregen.

Maar ineens verdubbelde (bijna) mijn Minco-bezit binnen een week. In beide gevallen was dat te danken aan Marktplaats, maar wel van heel verschillende aanbieders.

Allereerst wist ik de hand te leggen op de door de CPNB uitgegeven toespraak van Marga Minco tijdens de boekenweek 1986 Ik herinner mij Maria Roselier. De CPNB heeft een aantal van dergelijke toespraken uitgegeven (ook van Remco Campert bijvoorbeeld: Somberman's maandag, en van F. Springer, maar die zoek ik allebei nog). Hoe dan ook, dit werkje verscheen op Marktplaats en binnen een dag had ik toegeslagen. Dit behoort tot de aangename verrassingen die Marktplaats biedt: je moet je door honderdduizend boeken wurmen, maar zo af en toe stuit je op een goudklompje.

Vervolgens werd ook nog Het bittere kruid aangeboden. Een niet helemaal frisse pocketeditie van dit boek, de 10e druk uit 1967. Wie kent dit veelgeroemde boek van Minco niet, het werd verfilmd, heeft een Wikipedia-artikel en staat (mede doordat het lekker dun is) op de leeslijst van generaties scholieren. Maar wat is de reden dat ik het wilde kopen? De reden is simpelweg dat dit een gesigneerd exemplaar is dat ik vervolgens voor 2,82 euro (inclusief verzendkosten) in huis had. Een prachtige toevoeging aan mijn boekenverzameling - en zowaar begint het Marga Minco rijtje enige volume te krijgen.

Wat ik vooral zo opvallend vond is dat dit golfje - ach, het zijn maar twee boeken: het mag de aanduiding "golf" nauwelijks dragen - mij rond de mei herdenkingen bereikte. En laat nu de oorlog het hoofdthema zijn in Minco's werk. Ik ben niet ongevoelig voor symboliek en die zat hier zeker bij.

Ik ben benieuwd wat het volgende golfje boeken wordt. Ik laat me graag verrassen door het aanbod op digitale hangplekken of onverwachte winkeltjes. Laat de vloed maar komen!

sneuper

Een verzamelaar koopt (teveel)

2009-05-04T20:17:00.003+02:00

In november 2004 kondigde ik al aan dat ik dit boek zou kopen, en nu is het dan toch gelukt: To have and to hold van Philipp Blom. Het boek beschrijft de ontwikkelen van het verzamelen en het aanleggen van verzamelingen in de afgelopen eeuwen. Verzamelen ontwikkelde zich van een activiteit van zeer rijken naar een hobby van zeer velen. Was de verzameling oorspronkelijk bedoeld om de wonderen van de wereld te tonen en een beeld te scheppen van het universum, de hedendaagse verzamelaar creëert zijn eigen universum en is daarbinnen de heerser.

Blom beschrijft chronologisch de verzameling van enkele Europese vorsten, later van enkele zeer rijke handelaren en vervolgens van verschillende uitzinnige verzamelaars. De verzamelingen hebben vaak betrekking op kunst en natuur en variëren van diersoorten tot planten en schedels. Pas in latere jaren worden ook alledaagse zaken verzamelbaar en waardevol. Blom schrijft: "What, then, makes a collected object valuable - why is someone prepared to pay a small fortune for a stamp that is no longer valid, for an empty matchbox that missed the rubbish bin only because its last user had a pur aim, fo a botle that has not contained any wine for decades? (...) Their value can lie only, if not in their usefulness, then in their significance; they mean something, stand fo something, carry associations that make them valuable in the eye of the collector."

Een mooi hoofdstuk gaat over de verzameling van Blom's (adoptie-)grootvader, een Leidse bibliofiel. Blom schrijft met bewondering over zijn opa en over boekenverzamelaars in het algemeen: "When he died, aged ninety-four, a few books of his library found their way into our house. Everything wonderful seemed to stem from him, be connected with him (...) Book collecting has many faces. It is perhaps the richest, most amibuous form of collecting. (...) Nowhere has collecting more different faces than among those who invest their capital, temporal and financial, in books. (...) The library, a space where books are ordered and classified and not just jumbled in heaps of unconnected titles, becomes a story in its own right; within it; at least, things have their place in the sceme of things, on their shelf."

Dus boekenverzamelaars hebben een passie voor boeken, willen een systeem beheersen, kennis verzamelen, unieke exemplaren bezitten. In het beschrijven van boekenverzamelaars haalt Blom onder meer Walter Benjamin aan (ik schreef er hier over) en Nicholas Basbanes (zie hier). Om over de ziel van de verzamelaar meer te weten kocht ik het boekje Motieven voor het kopen en lenen van boeken, een verslag van een onderzoek door de "Stichting Speurwerk betreffende het boek". Of eerlijk gezegd: ik kocht het vanwege de beperkte oplage (500 ex.) en het voorwoord van Martin van Amerongen.

Hoe dan ook, dit boekje is het verslag van een onderzoek onder verschillende lezers naar gedrag en beleving rond lezen.
De reden voor het bezitten van bezoeken waren de volgende:

de waarde: verstrooiing en/of informatie opdoen
de meerwaarde: kunnen herlezen en/of voor 'de heb' en/of het gevoel van rijkdom en/of de status en/of de familietraditie

Wat betreft het kopen van boeken blijkt dat boeken in het geval van fictie vooral worden gekocht als de consument de schrijver kent en waardeert, tenzij de prijs te hoog is. Voor non fictie geldt dat vooral wordt gekocht wanneer het boek mooi uitgevoerd is of de consument de serie kent en waardeert.

Het is allemaal niet verrassend, zo vond ook Martin van Amerongen: "Zelf had ik, met mijn gezonde boerenverstand, reeds vermoedens in deze richting. Dat deze vermoedens nu officieel door zo'n kwalitatief onderzoek zijn bevestigd stemt mij tot enige tevredenheid (...) Af en toe komen er gegevens of vermoedens bovendrijven die waarachtig tot enig nadenken stemmen"

Als je bovenstaande boeken naast elkaar zet, komt er inderdaad wel een beeld van de kopende en verzamelende boekenliefhebber bovendrijven. En bij sommigen loopt het een beetje uit de hand, zoals Tom Raabe op buitengewoon grappige wijze beschrijft in Biblioholism. Net als To have and to hold voor luttele dollars aangeschaft via eBay. Biblioholism gaat in op het wezen van de maniakale verzamelaar, de verschillende verschijningsvormen van de ziekte, de gevolgen voor de omgeving en uiteindelijk op de oplossing. Elk hoofdstuk staat bol van de mooie voorbeelden, rake beschrijvingen van de afwijkingen van verzamelaars en observatie die soms té pijnlijk zijn. Heerlijk leesvoer, maar dat laatste hoofdstuk sla ik over - ik ben wel zover dat ik een diagnose bij mezelf stel, maar nog lang niet zover dat ik een oplossing wil. Ik heb nog grote plannen met mijn bibliotheek en ben er nog niet aan toe om die te laten verstoren.

sneuper

Een nieuwe Eurodag

2009-04-09T21:24:00.006+02:00

Ik schreef al eerder over het plezier om voor weinig geld mooie boeken te vinden: eindeloos zoeken tussen stapels boeken en die paar aanvullingen opduiken die echt iets toevoegen aan de collectie.

Afgelopen week had ik weer zo'n dag in Utrecht. Allereerst liep ik voorbij de beroemde eurobak van Hinderickx en Winderickx, waar ik Arnon Grunberg's essay Karel heeft echt bestaan over het werk van Karel van het Reve vond. En ook nog een boekenweekuitgave van het NBLC uit 1993. Die laatste wordt elders aangeboden voor 10 euro, en die eerste is gewoon leuk om te hebben. Binnen werd mij verteld (maar door wie? Was het René of Hans?) dat het essay van Grunberg erg prikkelend is: een controversiële auteur schrijft over een controversiële auteur. Tijdens mijn aanwezigheid in H&W was ik ook nog getuige van het uit het Winkeldagboek beroemd geworden geklaag over de omzet: tegen de tijd dat ik er was pas 16 euro, vertelden zij een andere klant. Helaas kon ik er maar twee euro aan toevoegen. Bijna had ik nog Kyrie Eleison van Nescio gekocht (€45), maar gelukkig kon ik via mijn telefoon in LibraryThing terugvinden dat ik het boek al had. Al had ik maar wat graag de omzet bij H&W verhoogd.

Vervolgens zocht ik mijn weg tussen de nauwe gangetjes van de kringloopwinkel aan de Oude Gracht, ook al een favoriete winkel van ondergetekende. Een boekje van Anne Tyler en de Nederlandse versie van Geert Mak's boekenweekgeschenk werden toegevoegd (de Turkse versie had ik al). Bij Steven Sterk tenslotte vond ik Tuin in de branding, een verzameling proza en poëzie over Nieuw Vredenlust in Amsterdam. Onder meer Adriaan van Dis, Maarten 't Hart en Rudy Kousbroek schreven hierin onder pseudoniem.

Een dag later in Haarlem werden deze mooie dagen voltooid door de vondst van De gelukkige klas van Theo Thijssen, in al weer een houten krat die buiten een antiquariaat stond. Dit is de uitgave in het kader van Nederland Leest, met als bijzonderheid dat dit de versie met blanco omslag was die ik al heel lang zocht (een deel van oplage heeft het bekende omslag met geschreven tekst, maar een klein deel van de oplage is blanco uitgevoerd). Hij is niet zeldzaam, maar wel moeilijk vindbaar. Het grappige is dat je moeilijk vindbare boeken vaak aantreft op plaatsen die nog maar één stap van de papiercontainer lijken te zijn verwijderd. Maar daarom zijn ze natuurlijk ook moeilijk vindbaar - veel boeken hebben die laatste stap al gezet.

Ik hou van dit soort dagen, waarin ik zoveel leuke, grappige, gewenste titels kan toevoegen aan mijn verzameling. Het snuffelen zit mij in het bloed. Ik ben van een uitstervend ras, aldus wederom de heren van H&W: "De snuffelaar die langs rijen boeken kruipt tot hij nauwelijks meer overeind kan komen, sterft uit", laten ze optekenen in dit interview. Vreest niet, heren van H&W en andere antiquariaten, ik ben er nog!

sneuper

Alle titels in beeld

2009-03-30T20:41:00.007+02:00

Het heeft een flinke tijd geduurd, maar nu heb ik dan toch eindelijk al mijn relevante titels ingevoerd in LibraryThing. Ik zeg bewust niet "alle boeken", want dat zijn er veel meer dan de 1486 die ik nu heb ingevoerd in LibraryThing. Want die 1486 vormen wat mij betreft de kerncollectie: mijn primaire bibliotheek. Dit zijn de boeken waarvan ik wil weten dat ik ze heb en waarvan ik de details paraat wil hebben: de literatuurboeken, sommige literaire naslagwerken en boeken die daar direct mee in verband staan.

Ik zie ook mensen die oude studieboeken, woordenboeken en dergelijke in LibraryThing invoeren. Ik kies ervoor om dat niet te doen. Maar het leuke is natuurlijk wel dat iedereen LibraryThing op zijn eigen manier kan gebruiken - ook al is het door woordenboeken in te voeren.

Eerder gaf ik aan dat ik verwachtte op rond de 1500 titels uit te komen. De teller stopte dus net daaronder. Daarmee ben ik - peildatum vandaag - in grootte de 3443e bibliotheek in LibraryThing. Het is een geruststellende gedachte dat er nog ruim 3000 bibliotheken groter zijn dan de mijne - dat behoed mij voor grootheidswaanzin. Aan de andere kant betekent het dat ik - met ruim 600.000 leden - een grotere bibliotheek heb dan 99,47% van de leden.

Die 1486 titels zijn natuurlijk niet allemaal boeken. Daaronder bevinden zich bijvoorbeeld 5 zakdoeken (uitgaven ter gelegenheid van gedichtendag), 7 cd's en een dvd. Verder 19 tijdschriften, 2 folders, 9 catalogi en de rest over het algemeen toch wel boeken.

Interessant is dat LibraryThing bijhoudt welke titels je dubbel hebt. Ik blijk 1452 verschillende titels te hebben, dus van 37 titels heb ik twee of meer keer. Van de dubbele steekt Marcel Möring's De kotzker er bovenuit: daar heb ik 4 exemplaren van. Maar eigenlijk is er een andere nummer één: als ik zoek op Titaantjes van Nescio blijk ik 9 verschillende exemplaren te hebben, in verschillende versies. Verder heb ik van Bordewijk de meeste titels dubbel (5).

Het boek dat ik deel met de meeste andere leden is 1984 van George Orwell, dat boek deel ik met 26.101 anderen. Aan de andere kant staan 277 boeken die ik alleen heb ingevoerd en die nog wachten op een soulmate tussen de 37.750.000 titels die LibraryThing inmiddels rijk is.

U hoort het al: deze sneuper is voor altijd fan van deze fantastische site. Alles aan LibraryThing is leuk: het invoeren is leuk, het scrollen door bibliotheken van anderen is leuk en het is vooral ook leuk om elke keer bij het inloggen te zien welke boeken door de eigenaren van de 50 meest verwante bibliotheken worden ingevoerd. Het blijft een leuk idee dat er iemand is die 20% van de boeken die ik heb zelf ook heeft (MOMOBruning, die een jaloersmakend grote bibliotheek heeft, bezit 309 titels die ik ook heb). Ik vind het leuk om te weten dat 80,68% van mijn auteurs man is, 53,53% dood en dat onder meer 1 Italiaan en 7 Amerikanen mijn profiel hebben bekeken. Dat percentage dode auteurs is ook nog eens exact hetzelfde percentage als het lid Biblio uit Stalybridge (UK, met als grootste literaire prestatie het feit dat het de woonplaats is van de oma van Beatrix Potter), met wie ik 25 titels deel.

Het is met zoveel nutteloze kennis een wonder dat ik af en toe nog op dit blog schrijf. Het volgende bericht zal niet over LibraryThing gaan - beloofd!

sneuper

Signeren in de Bijenkorf

2009-03-09T21:23:00.008+01:00

Ter gelegenheid van de opening van de boekenmaand werd er een “Schrijversmarkt” georganiseerd in de Bijenkorf, en Sneuper was erbij. Lokkend stonden de namen in de aankondiging: ruim 20 schrijvers zouden aanwezig zijn om boeken te signeren. De genoemde namen waren representatief voor tientallen exemplaren in mijn boekenkasten. Een goede gelegenheid dus om een flinke stapel boeken te laten waarmerken door de auteurs zelf.

En zo trok ik die zaterdagochtend met een tas vol boeken naar de hoofdstad, waar ik iets na tweeën aankwam. Het was vol in de hoofdstad en ook in de Bijenkorf. De schrijvers stonden achter kleine witte tafeltjes te wachten op lezers, stapels boeken om hen heen en de pen in de hand. Door de Bijenkorf werden zij van drinken voorzien – eerst water, later wijn – en tussendoor konden ze op een apart podium geïnterviewd worden door Frenk van der Linden. Dat gaf het geheel nog een inhoudelijk tintje, maar was voor de aanwezige lezers in zekere zin irritant: stond je net bijna vooraan in de rij bij Doeschka Meijsing, werd ze naar het podium geroepen: kon je vervolgens weer een half uur wachten op de felbegeerde handtekeningen.

Ik ontdekte dat er een aantal schrijvers aanwezig was waarvan ik de boeken niet bij mij had omdat de aankondiging mij kennelijk was ontgaan. Cees Nooteboom, Anna Enquist en Martin Bril kon ik zo niet aan mijn verzameling gesigneerde boeken toevoegen. Gelukkig kende ik nog wat adresjes in Amsterdam: tussentijds ben ik naar De Slegte in de Kalverstraat, Kok in de Oude Hoogstraat en Egidius in de Haarlemmerstraat gegaan om een aantal exemplaren van deze schrijvers te kopen en te laten signeren. Het was een rare gewaarwording om met een tas vol boeken een antiquariaat in te lopen en met een nog vollere tas eruit te lopen. Ik vroeg mij steeds af welke verklaring ik zou geven voor de overvloed die ik al bij mij droeg. Maar zo werd ik deze zaterdag niet alleen veel handtekeningen, maar onverwacht ook een aantal boeken rijker.

De in de Bijenkorf aanwezige lezers verzamelden intussen handtekeningen alsof het voetbalplaatjes waren. Ook ik meldde me bij steeds een nieuwe schrijver met een verse stapel eerste drukken. Ik heb me al eerder afgevraagd hoe leuk signeren nu eigenlijk is voor schrijvers (zie hier en hier) en ook zaterdag kreeg ik toch weer de indruk dat de blijheid bij velen ver te zoeken was. Niet onlogisch natuurlijk: er wordt van je verwacht dat je ruim twee uur lang krabbels zet in steeds dezelfde boeken, vergezeld van heilswensen aan voor jou totaal onbekenden. Ik kan me de knorrigheid van – bijvoorbeeld – Remco Campert dan ook wel voorstellen. Toen ik met mijn stapeltje Camperts bij hem kwam liet hij weten dat hij alleen maar zijn naam ging zetten, geen datum, plaats of andere gekkigheden. Ik kon natuurlijk alleen maar met hem instemmen. En bovendien: moet je daar 80 voor worden, om op een zaterdagmiddag in zo'n mensenmassa te komen signeren? Ook Martin Bril had geen blije dag maar dat mag, want hij is ziek.

Aan de andere kant trof ik ook schrijvers die er volop zin in hadden om hun lezers te zien en die opmerkten dat er soms bijzondere boeken tussen zaten. Ik meldde mij bij Kees van Beijnum, onder meer met de eerste druk van Over het IJ. Bij het zien van dat boek zei hij verrast dat het zijn eerste boek was en dat het omslag hoorde bij de eerste druk en waarschijnlijk ook de eerste oplage. Ik kon hem gerust stellen dat dit inderdaad zo was en we praatten nog even kort over het feit dat ik het boek in Ermelo kocht. René Appel signeerde voor mij Als broer en zus en vertelde enthousiast hoe makkelijk het schrijven van dat boek hem afging. Hij kende iemand bij de rechtbank die het verhaal van een lopende zaak vertelde en dat inspireerde hem tot het schrijven van dit verhaal. Meestal is het schrijven van een verhaal binnen beperkte kaders lastig, maar in dit geval ging het prima. Abdelkader Benali keek verrast op toen ik hem een exemplaar van De Argentijn voorhield. Hij vroeg waar ik die had gevonden, want dat boek was schaars volgens hem. Overigens heeft Benali een heel uitvoerige handtekening. Naast zijn naam tekent hij namelijk steeds twee vrienden in elk boek dat hij signeert. Het is veel werk, maar ziet er leuk uit. Tegenover de uitbundigheid van Benali staat het fijne handschrift van Campert, die zijn naam in kleine maar precieze letters schrijft.

Kortom, het was een volle en warme bijeenkomst in de Bijenkorf maar het leverde mij wel 40 handtekeningen in 38 boeken op. Twee boeken werden dubbel gesigneerd: één boek door Remco Campert en Jan Mulder (Familie-album, de boekenweekuitgave uit 1999) en één boek door Remco Campert en Cees Nooteboom (Over en weer). O ja, en nadat ik na een wandeling naar Egidius en terug weer voor Campert stond met een versgekocht boek, was hij zo goed om niet alleen zijn naam, maar ook de mijne, de datum en de plaats erin te schrijven. En zo eindigde dit schrijversfeest in de Bijenkorf in blijmoedigheid bij iedereen. Uit de telling van LibraryThing - hoe heb ik ooit zonder dit systeem kunnen verzamelen? - blijkt dat ik nu 89 gesigneerde boeken heb. Maar heel Nederland is vermoedelijk sinds afgelopen zaterdag vele honderden gesigneerde boeken rijker.

sneuper

Wat zijn waardevolle boeken?

2009-02-15T17:21:00.009+01:00

Natuurlijk mag een goed boek iets kosten. Dat boeken een waarde hebben hoef je aan een verzamelaar niet uit te leggen. En natuurlijk ben ik bereid om fors geld neer te leggen voor dat ontbrekende puzzelstukje, die laatste titel die nog mist in een serie of dat ene boek dat ik al zo lang zoek. En dus leg ik ook wel eens tientallen tot honderden euro's neer voor een boek, zoals hier en hier beschreven.

Maar ik merk dat het mijn persoonlijke uitdaging blijft om op onverwachte plekken voor weinig geld mooie titels te vinden. Het is soms te makkelijk om veel geld uit te geven aan boeken: vrijwel alles op mijn verlanglijst is te koop via Antiqbook of Boekwinkeltjes.nl. Het kost me dan wel iets, maar daarna ben ik compleet. Toch geeft me dat onvoldoende bevrediging: verzamelen van boeken gaat vooral ook om het zoeken zelf, het graven in stapels boeken om die ene titel te vinden.

Afgelopen week was het daarom weer goed toeven op een paar plekken met onverwachte vondsten. Het begon bij de boekenmarkt op het Plein in Den Haag. Naast de vele antiquariaten die daar aanwezig zijn met hun dure titels, zijn er ook altijd een paar tafels met boeken voor één of twee euro. Op de eurotafel vond ik het boek Leeswoede (een uitgave van de Bijenkorf met essays van Bas Heijne) en een luister-cd van Marcel Möring: hij leest Modelvliegen voor. Vervolgens kocht ik de Gedichtendag-uitgave van Antjie Krog Waar ik jou word, kreeg ik de speciale zakdoek voor gedichtendag erbij cadeau en verraste de NS mij ook nog met een eigen dichtbundeltje. Kortom, een rijke oogst met een klein prijskaartje.

Maar daarmee was het nog niet klaar: de dag erop had ik een afspraak in Amsterdam en om daar te komen moest ik via de Haarlemmerstraat lopen. Daar kwam ik langs antiquariaat Egidius met als gevolg dat ik te laat was op mijn afspraak (sorry, J.). Maar ik had het er graag voor over, want in Egidius vond ik niet alleen de nog ontbrekende uitgave in mijn serie uitgaven van de Bijenkorf Boekenweek: Ik weet niet meer wat liefde is van Theodor Holman maar ook een exemplaar van de uitgave van het Bal der Geweigerden 2005, Gewraakte passages. Het Bal der Geweigerden is de tegenhanger van het Boekenbal en in het kader daarvan worden ook speciale uitgaves gemaakt. Die had ik nog niet, maar nu dus wel. Ook deze uitgaven werden voor enkele euro's de mijne.

En zo werd het een week waarin ik een paar bijzondere titels aan mijn collectie toevoegde. En niet door veel geld uit te geven, maar door te zoeken, door mijn ogen open te houden en door temidden van stapels boeken net die paar te vinden die een aanvulling zijn op mijn bibliotheek. Daarom houd ik zo van boekenverzamelen: je wordt toch steeds weer verrast met mooie vondsten op onverwachte plekken, en van lieverlee rijgen zich de uitgaven aaneen tot een systematische verzameling.

sneuper

1000 boeken in LibraryThing

2009-01-24T09:18:00.004+01:00

Gisteren bereikte ik een mijlpaal: de eerste duizend boeken staan ingevoerd in LibraryThing. En hoewel ik dacht dat ik die mijlpaal zou bereiken nadat ik al mijn Nederlandse uitgaven zou hebben ingevoerd, heb ik kennelijk het aantal boeken in mijn kast onderschat: ik ben bij de A (Bertus Aafjes) begonnen en ben nu halverwege Simon Vestdijk. Ik verwacht nog steeds ergens in de buurt van de 1500, 1600 boeken uit te komen maar ben inmiddels erg benieuwd naar het definitieve aantal.

Waarom is LibraryThing zo leuk – zelfs het leukste wat ik in lange tijd digitaal heb gedaan? Omdat het voor mij voorziet in al mijn perfectionistische behoeften en ook nog eens het gevoel van beheersing over mijn verzameling teruggeeft dat ik inmiddels verloren was. Ik weet nu dat alle details over alle boeken systematisch opgeslagen zijn en te allen tijde voor mij toegankelijk zijn. Ik kan elk individueel boek opvragen maar kan ook met een druk op de knop alle omslagen laten weergeven op de manier die ik wil. Het levert mij inzicht en overzicht en laat mij werken met mijn mooiste bezittingen.

Maar het is wel hard werken. Want omdat ik perfectionist ben, wil ik dat van alle boeken alle correcte details zijn opgeslagen (leve de directe link met de catalogus van de KB!!). Maar ik wil ook dat precies de goede omslag bij het boek staat – en ook nog eens van behoorlijke kwaliteit. Daarom heb ik inmiddels tientallen omslagen laten scannen, want de omslagen die LibraryThing aanbiedt zijn soms van slechte kwaliteit, soms de verkeerde omslag en soms afwezig. Voor mij is dat onacceptabel dus die leemtes vul ik zelf in. Met als gevolg dat ik van vrijwel alle boeken die nu zijn ingevoerd een haarscherpe omslag beschikbaar heb – enkele uitzonderingen daargelaten, maar daar wordt aan gewerkt.

En LibraryThing is nog veel mooier – je krijgt alle kansen om de database van het programma zelf te verbeteren. Bijvoorbeeld: als ik een nieuw boek invoer, herkent het systeem dit niet automatisch als identiek aan al andere ingevoerde boeken. Datzelfde geldt voor auteurs: soms voer ik een auteur in die het systeem registreert als nieuwe auteur, terwijl ik er echt al meer boeken van heb ingevoerd. Op dat moment moet ik dus auteurs en/of titels combineren. Dat gaat relatief eenvoudig en tot je verrassing ontdek je allemaal mensen die datzelfde boek als jij hebben. Dat is met Animal Farm niet zo verrassend, maar met een essay van Rudy Kousbroek bij de lancering van de Franse bibliotheek door Van Oorschot weer wel. En soms blijkt na samenvoeging van titels dat andere enthousiastelingen wel degelijk omslagen hebben toegevoegd die je eerst niet zag. Het systeem houdt ook bij welke bibliotheken het meest op die van jou lijken – maar ik weet niet zeker of dat geestverwanten of concurrenten zijn.

Het systeem is ook dankbaar voor het verricht werk: het wordt bijgehouden welke verbeteringen je aanbrengt en als je bijvoorbeeld 100, 250 of 500 titels hebt gecombineerd krijg je een bijpassende ‘helper badge’ die bij je profiel staat. Ik heb inmiddels 5 helper badges: twee goud, twee zilver en een bronzen. Je kan onder meer helper badges verdienen door ‘common knowledge’ toe te voegen aan LibraryThing, extra informatie over boek en/of schrijver. Doordat ik onder meer een systematische inventarisatie van alle Boekenweekgeschenken heb gemaakt en van de Bijenkorf boekenmaanduitgaven, de gedichtendagbundels en de Literaire Juweeltjes, heb ik de zilveren plak verdiend. Maar ik heb ook een helper badge voor het toevoegen van boekwinkels aan het systeem.

Daarom is LibraryThing voor elke boekenliefhebber een feest: voor wie alleen maar een database van zijn boeken wil is het een ideale en snelle manier om overzicht te krijgen, maar voor een perfectionist zoals ik is het een uitgelezen kans om de allerkleinste details van alle boeken op orde te krijgen en om mee te werken aan een systematisch kennisweb over alle facetten van boeken en lezen.

Is er dan nog wel tijd om te lezen? Gelukkig wel – en op dit moment lees ik het geniale boek “Outwitting history” van Aaron Lansky. Daarin beschrijft hij hoe hij als student het idee kreeg om alle Jiddische boeken die er nog waren van de ondergang te reden. Jiddisch de taal van een bloeiende literaire cultuur vanaf het midden van de 19e eeuw tot aan de tweede wereldoorlog. Daarna verdween de Jiddische cultuur snel, natuurlijk door de Holocaust, maar ook doordat de naoorlogse generatie Joden hetzij overging op Hebreeuws, hetzij in de VS of andere landen integreerde en Jiddisch eenvoudig niet overnam. Met het uitsterven van de generatie van voor de Tweede Wereldoorlog dreigde daarmee ook het Jiddisch uit te sterven. De boeken die er waren verdwenen op de oud papierberg en in vuilcontainers. In feite dreigde daarmee een hele cultuur te verdwijnen. Lansky nam het initiatief om de boeken te redden. De schatting was dat er nog 70.000 Jiddische boeken zouden zijn op dat moment – uiteindelijk heeft zijn organisatie er anderhalf miljoen verzameld. Outwitting History is het ontroerende verhaal van een eenling die letterlijk uit lekkende vuilcontainers boeken redt die anders voor altijd verloren zouden gaan, die geconfronteerd wordt met oudere mensen die hun kostbaarste bezit, de cultuur van hun jeugd, aan hem toevertrouwen en het is daarmee een hartstochtelijk pleidooi voor het verzamelen en het bewaren van boeken voor het nageslacht. Het gevolg is het National Yiddish Book Center.

Ik heb niet de pretentie dat mijn verzameling boeken dezelfde waarde heeft voor de cultuur als de reddingsactie van Lansky. Maar ik weet wel dat ik dezelfde passie voor boeken koester als hij en dat ik regelmatig boeken krijg van mensen die anders ook niet goed weten wat ze er mee moeten – het alternatief is de vuilcontainer. Het bezit van boeken is een voorrecht en het bezit van veel boeken een groot voorrecht. Het is mooi symbolisch dat het duizendste boek dat ik invoerde Bevrijdingsfeest van Simon Vestdijk was. LibraryThing is een feest en het werken met boeken een bevrijding. Het leed van miljoenen uit de Tweede Wereldoorlog is nooit meer te vereffenen, maar Lansky en de zijnen betuigen respect aan de slachtoffers door hun cultuur te bewaren. Dat motiveert mij om ook mijn verzameling zo goed mogelijk op orde te houden.

sneuper

Een korter verlanglijstje en meer inzicht

2009-01-03T10:26:00.006+01:00

De grens tussen twee jaren heeft de verleidelijke eigenschap om terug- en vooruit te blikken: wat hebben we bereikt en wat zijn de verwachtingen voor het nieuwe jaar? Het eerste levert de onvermijdelijke lijstjes en statistieken op die we op veel plekken over veel onderwerpen hebben gezien en het laatste is een leuk tijdverdrijf maar biedt zelden houvast.

Ik wil de onvermijdelijke lijstjes en statistieken zo veel mogelijk vermijden, maar aangezien het bijhouden van een blog onvermijdelijk een enigszins exhibitionistisch tijdverdrijf is, meld ik bij deze toch even dat mijn bibliotheek het afgelopen jaar met 58 titels is gegroeid: een bescheiden aantal waarmee ik mijn beoogde gemiddelde van een boek per week heb gehaald.

Als ik het lijstje terugkijk zie ik daarin titels die mij een ongelooflijk groot plezier hebben gegeven: het was een blij boekenjaar:

Ik heb het onverwacht grote aantal van 5 titels van Bordewijk toegevoegd aan mijn totaal, waaronder twee uitgaven van de Bosbespers in heel kleine oplage. Het vorige jaar werd echter fraai uitgeluid door De Slegte, mijn all-time favoriete winkel. Ik was 29 december in de vernieuwde vestiging Den Haag en die is inderdaad prachtig geworden: een zeer toegankelijke winkel in mooie kleuren. Maar wat vooral een grote stap vooruit is, is de integratie van de ramsj met de tweedehands boeken. Oftewel: de antiquarische boeken en de uitgeversrestanten staan nu bij elkaar, op thema gesorteerd. Waarschijnlijk leidde de nieuwe indeling ook tot het ontdekken van nieuwe boeken, want ineens vond ik binnen vijf minuten meerdere boeken die ik absoluut moest hebben. En dat is lang niet gebeurd binnen de toch wat onoverzichtelijke Slegte oude stijl. Mijn mooiste aankoop: Huissens van Bordewijk, de gelimiteerde uitgave van Nijgh en Van Ditmar uit 1982 (in foedraal, oplage 200, gesigneerd door Kurt Löb). Een prachtboek, voor maar 35 euro. Want dat is óók de Slegte: kwaliteitsboeken voor een redelijke prijs (bij Aioloz kost deze uitgave 55 euro).
Er kwamen 3 titels van Adriaan van Dis bij, waaronder de door mij veelbesproken en langezochte The Shell.
Ook werd ik blij van twee titels van Nescio, ik schreef al over Nescio - Joost Swarte van Paul Hefting, maar eveneens op 29 december belde de postbode met een pakje van Aioloz: de langgezochte uitgave van Dal der Plichten uit 1983 van boekhandel Kretzschmar uit Leiden (plano druk).
Verder werd ik dit jaar blij van drie versies van de Nederland Leest-uitgave Twee Vrouwen: de reguliere uitgave, de uitgave met blanco omslag voor de ontwerpwedstrijd en de Leeslicht-editie. Ook werd ik elke maand blij van een Literair Juweeltje (waarvan de prijs inmiddels is verhoogd tot 1,50 euro per stuk, zag ik bij mijn laatste bezoek aan Bruna). En over veel andere titels heb ik geschreven in dit jaar, waarin 14.807 bezoekers mijn 24 berichten hebben gelezen (iets lager dan het nagestreefde gemiddelde van één bericht per twee weken). Ik hoop dat ook dit bericht het gemiddelde van 616 lezers trekt.

Alle boeken bij de eerste drie dots stonden op mijn verlanglijstje van boeken (desiderata) dat daarmee gelukkig weer korter is geworden. Dit lijstje houd mij op de been: het geeft mij een doel bij het zoeken en het zorgt er voor dat ik niet teveel dezelfde boeken bezit, tenzij het een zelfgekozen meervoud is zoals bij Twee vrouwen natuurlijk.

Voor het nieuwe jaar verwacht ik een verdere verkorting van mijn desiderata. Maar ik verwacht ook een veel beter inzicht in mijn boekenbezit. In navolging van 585.128 anderen ben ik begonnen met mijn boekenbezit in te voeren in LibraryThing. Dit concept is zo briljant dat het een eigen bericht verdient, maar dat volgt later. Voor wie nu al nieuwsgierig is: LibraryThing is een online boekendatabaseprogramma waarin iedereen zijn of haar boeken kan registreren op een innovatieve manier: LibraryThing haalt detailinformatie uit databases van internationale bibliotheken (waardoor het invoeren van boeken een fluitje van een cent is), voegt zelf omslagen van boeken toe (zodat het visueel aantrekkelijk is) en houdt bij wie vergelijkbare boeken als jij bezit (zodat geestverwanten snel worden gevonden). Ik heb momenteel nog maar 655 boeken ingevoerd (van de ruim 34 miljoen boeken in LibraryThing), maar wie wil kan al mijn 80 titels van en over Bordewijk bewonderen, mijn 40 titels van en over Adriaan van Dis, de 42 titels van en over Hugo Brandt Corstius of één van zijn pseudoniemen of natuurlijk de 267 CPNB-uitgaven die ik heb.

En dat is mooie van LibraryThing: straks weet ik (eindelijk) precies hoeveel boeken ik heb, van wie en van welke categorie. En nog mooier: ik kan LibraryThing via mijn mobiel raadplegen. Voor als ik weer in De Slegte sta, zoals vorige week. En als ik mij afvraag of ik die ene uitgave van Marcel Möring heb (het ProBiblio nieuwjaarsgeschenk Knotjes, strings en plankton), dan weet ik dat straks binnen een minuut. Nu wist ik dat niet en heb ik het voor de zekerheid maar gekocht. Dat bleek verstandig: ik had het nog niet.

Ik wens u allen een boekig 2009.

sneuper

Nescio-bedelboek in dure maand

2008-12-16T17:29:00.001+01:00

Vaste lezers van dit blog weten dat gratis boeken mijn hart sneller laten kloppen. Niet omdat ik gierig en/of Nederlander ben, maar omdat ik het een bewijs vindt dat de afzenders constateren dat een boek vanzelfsprekend beter af is bij mij, dan elders. Mijn boekenkast kan worden beschouwd als een ereplaats voor elk boek, mijn boeken zijn het beste gezelschap dat willekeurig welk drukwerk zich kan wensen en daarom is het heel verstandig als men mij boeken stuurt om opgenomen te worden in mijn bibliotheek.

Ik ben in de gelukkige omstandigheid dat suggesties aan uitgevers en boekhandels van mijn kant om mij boeken te sturen, over het algemeen goed worden opgevolgd. In de afgelopen jaren ontving ik al de volgende boeken:

Den Haag, van Paleis tot Pasar van boekhandel Vewijs (zie dit bericht)
De oerversie van Faust van Goethe (zie dit bericht)
Classics en Komedie om Geld van Adriaan van Dis (zie dit bericht)
het jubileumboek van Schaap en Partners, het advocatenkantoor waar ook Bordewijk werkte (zie dit bericht)
Klare taal van Richard Osinga (zie dit bericht)

Afgelopen week bleek er weer een uitgever bereid om mijn bibliotheek te spekken. Ik ontdekte dat al enige tijd geleden bij Lenoirschuring een boek was verschenen over de Joost Swarte-uitgaven van Nescio: de drie mooie uitgaven van Nescio die door Joost Swarte zijn geïllustreerd. Het boek werd gepresenteerd tijdens een periodieke bijeenkomst van Lenoirschuring, onder de titel "op de vloer bij Lenoirschuring". Ik moet bekennen dat ik nog nooit van Lenoirschuring en nog nooit van de Nescio-uitgave had gehoord, maar als Nesciaan moest ik deze natuurlijk wel bezitten.

Een e-mail van mij aan Arie Lenoir leverde per kerende mail een toezegging op: het boek was naar mij onderweg. Grappig toch, dat je zo lang in zalige onwetendheid kan verkeren over het bestaan van een boek, maar als je weet dat het er is móet je het zo snel mogelijk vinden. In dit geval zat er tussen ontdekken en bezitten maar een paar dagen, maar helaas duurt het vaak veel langer.

Hoe dan ook, dit boek is echt een schitterend boek. Voor wie het bewijs wil zien: de pdf is integraal hier te downloaden. Het boek opent met de opdracht "Aan de lezers die het werk van Nescio en Swarte kennen, en aan hen die het gaan ontdekken.". In verschillende hoofdstukken komen daarna aspecten van de illustraties van Swarte bij het werk van Nescio aan de orde, inclusief biografieën van Nesico en Swarte en andere informatie. Een heerlijk boek, prachtig opgemaakt, lekker ruikend, kortom: onmisbaar.

Achteraf was het misschien ook niet zo heel verrassend dat ik het kreeg. Op de achterkant van het boek staat een piepkleine tekst afgedrukt:

Tot die categorie behoor ik ook. Alleen al om die kwalificatie ben ik een gelukkig mens, maar na het ontvangen van het boek extra. Met dank aan Lenoirschuring.

sneuper

Bibliofilie is niet erfelijk - niet altijd tenminste

2008-11-24T22:46:00.001+01:00

Als bibliofiel zie je je eigen eindigheid voortdurend onder ogen. Het staat immers in schril contrast met de eeuwigheid van datgene dat je verzamelt: de woorden op papier, prachtig ingebonden of anderszins bijzonder genoeg om op planken bijeen te brengen en te bewonderen.

De bibliofiel hoopt dat zijn afwijking erfelijk is, opdat het door hem met noest werken bijeengebrachte ook op lange termijn een eenheid zal blijven. Een herinnering aan hemzelf misschien zelfs. En waarom zou bibliofilie niet erfelijk zijn? Twee ooms aan mijn moeders kant hebben het immers ook. De boekhandelaar Jonathan Fishburn denkt in dit artikel in elk geval dat het aangeboren is:

"In all my book dealings, I am increasingly convinced that collectors are born, not made – there seems to be a genetic predisposition"

Ik ben geneigd er ook zo over te denken - ik heb het mezelf in elk geval niet aangeleerd. Dus waarom zou de volgende generatie het ook niet hebben?

Die droom van bibliofiele erfelijkheid spatte afgelopen week ruw uiteen. Nadat ik aan de kinderen had uitgelegd hoe het precies werkte met erfenissen (wanneer krijg je ze, voor wie is het, hoe gaat dat in zijn werk), verklaarde de jongste (10 jaar) opgetogen:

"Aha! Dus ik krijg dan de helft van al jouw boeken!? Nou, de dag dat ik ze krijg zet ik ze op Marktplaats en zorg dat ze voor een goede prijs verkocht worden..."

In dit artikel schrijft Tobi Tobias over de vraag waar haar boekenverzameling heengaat na haar overlijden: hoe houd je de verzameling intact en wie wil het eigenlijk hebben? Ze schrijft:

"What you’re looking for, really, is a recipient likely to welcome the whole kit and caboodle, being seriously (preferably desperately) undersupplied in the very material you have to offer."

Tsja, zo denk ik er ook over. Maar de realiteit is anders, zoals ik hier ook al constateerde. Ik hoop dan maar dat met de opbrengst van Marktplaats een nuttig doel wordt bereikt. Of dat het kind tegen die tijd van gedachten is veranderd.

sneuper

Een samenvatting van mijn blog

2008-11-17T16:13:00.002+01:00

Op Wordle kan je van elke willekeurige tekst een 'wordcloud' of woordwolk laten maken. Een wordcloud laat zien welke woorden je gebruikt en hoe frequenter je ze gebruikt, hoe groter het woord wordt weergegeven. Zo krijg je in één oogopslag een beeld van een tekst. Dus ook van een weblog.

De mijne ziet er zo uit:
Bij Wordle kan je vervolgens nog kiezen uit allerlei lettertypes, kleurtjes en vormen om je woordwolk een een eigen aanzicht te geven.

Deze leuke applicatie vraagt om meer toepassingen. Dus dacht ik: ik haal er een tekst van Nescio doorheen. Dit is de woordwolk van zijn korte verhaal Pleziertrein

Nog ééntje dan, omdat het zo leuk tijdverdrijf is. De woordwolk van Max Havelaar van Multatuli.
Iemand nog andere leuke woordwolken gevonden? Obama's overwinningspeech bijvoorbeeld, of de Bijbel (het boek Filippenzen dan).

sneuper

Adriaan van Dis in Zoetermeer

2008-10-31T20:34:00.004+01:00

Op zondag 26 oktober 2008 vond de lang verwachte literaire middag met Adriaan van Dis (hij was een tijdje ziek geweest) in Zoetermeer plaats. Uiteraard was ik daarbij, al was het maar omdat het een kans was om nog wat ongesigneerd werk te laten waarmerken door de auteur. Maar ook omdat ik benieuwd was of hij nog wat nieuws te melden had over komend werk.

Wat mij ook fascineert is te zien wie er op een dergelijke middag afkomt. Ondanks de stortregen waren het relatief veel mensen: ruim 100, van alle leeftijden. Rechts van mij zaten drie vrouwen van rond de 50, 60 jaar. Eén ervan had een Indische achtergrond en vertelde de andere twee de betekenis van het woord totok en andere relevante begrippen. Links zaten twee meisjes waarvan één verbaasd vaststelde dat zij 41 jaar later was geboren dan Van Dis. Verder was het publiek overwegend middelbaar, meer vrouwen dan mannen en gemiddeld meer theedrinkers dan koffiedrinkers. Het gemiddelde literaire publiek dus.

Eén van de hoogtepunten van de middag was natuurlijk de signeersessie. De plaatselijke boekhandel had stevig uitgepakt en een grote voorraad uitgaven van Van Dis meegenomen; exemplaren van De wandelaar en Leeftocht lagen hoog opgetast, naast oudere boeken. Aan het eind van de middag was de berg aardig geslonken, waardoor het waarschijnlijk een lucratieve middag is geworden voor boekhandel en auteur.

Aan mij werd weinig verdiend: ik ging met een tas vol boeken uit eigen bezit in de rij staan die allemaal werden voorzien van een handtekening. Het was ook een kans om Van Dis persoonlijk te bedanken voor de gesigneerde exemplaren van Leeftocht en Een nieuwe politiek, en om te melden dat ik inmiddels eigenaar was van een exemplaar van The Shell. Hij keek er niet extra blij of opgelucht bij, maar ging ernstig door met het signeren van mijn stapeltje.

Daarbij was hij alerter dan ik dacht. Eén van de boeken die ik liet signeren was het toneelstuk Komedie om geld, een speciale uitgave van de Optiebeurs. Van Dis signeerde deze met de vermelding: "Gesigneerd tijdens de kredietcrisis".

Voor de pauze was Van Dis vooral zelf aan het woord, waarbij hij een aantal fragmenten uit zijn boeken voorlas, met name over zijn tijd in Parijs, en de verbinding legde tussen fictie (De wandelaar) en non-fictie (Leeftocht), bijvoorbeeld bij de beschrijving van de tuinen van Parijs. Na de pauze was het woord aan de zaal, en konden vragen worden gesteld. Veel vragen waren niet mogelijk, omdat elke vraag een antwoord van ruim 10 minuten opleverde, vol zijpaden. Van Dis had een stapel papier bij zich met volgens mij een aantal standaardpassages. Ik herkende wel iets dat mijzelf ook overkomt. Ik geef een aantal cursussen en trainingen en na enige tijd merk je dat elke groep toch dezelfde vragen blijft stellen en dat je kan volstaan met een handvol standaardantwoorden. Ook hier had het publiek de verwachte vragen: waarom bent u gaan schrijven, in hoeverre zijn uw boeken autobiografisch en wat vindt uw familie eigenlijk van de beschrijvingen in uw werk? Van Dis sloeg zich er dapper doorheen.

Aan het eind kondigde hij aan dat hij er de komende twee jaar tussenuit gaat om aan een nieuw boek te werken. Behalve een aantal optredens tijdens de komende Boekenweek zien wij hem niet meer. Wat het nieuwe project behelst werd echter niet helemaal duidelijk.

Onderstaand een aantal fragmenten van deze middag.

De start was lastig: de microfoon werkte niet mee. Maar daarna begon Van Dis toch met zijn verhaal

Van Dis vertelt over zijn jeugd, zijn familie en zijn latere bezoek aan Indonesië

Twee gedichten uit Totok en iets over zijn bezoek aan Japan en ontmoetingen met kinderen van kampbeulen.

Antwoord op één van de vragen uit het publiek: waarom ging u schrijven?

sneuper

4,17% van de oplage

2008-10-12T16:42:00.002+02:00

Er zijn tal van kenmerken die boeken voor mij bijzonder maken: de schrijver, de inhoud, de vormgeving, het feit dat ze gesigneerd zijn, de gever: allemaal aspecten die maken dat dat ene boek voor mij speciaal is. Een kenmerk dat ook altijd een belangrijke rol speelt is de oplage: hoe kleiner de oplage van een boek, hoe fascinerender ik het vindt. Als ik met mijn ogen langs de rijen boeken ga, dan constateer dat in feite elk boek een verhaal heeft te vertellen en een bijzonder kenmerk vertoont dat maakt dat ik voor de bijl ging en het boek kocht.

De boeken die het meest tot de verbeelding spreken vertonen een combinatie van de genoemde kenmerken: boeken van een favoriete schrijver, in een kleine oplage, in een bijzondere vormgeving zijn voor mij zeer aantrekkelijk. Een boek dat alleen een kleine oplage kent, maar verder van een irrelevante schrijver is, is daarentegen nauwelijks interessant.

Deze keer ga ik het hebben over boeken in kleine oplages. Kleine oplages boeien mij omdat het de uniekheid van een boek onderstreept. De wetenschap dat er maar enkele of enkele tientallen van een bepaalde uitgave zijn maakt mij op één of andere manier verbonden met al die andere exemplaren: waar zijn ze, wie heeft ze en hoeveel ervan zijn al om wat voor reden dan ook verloren gegaan?

De fascinatie voor kleine oplages deel ik met veel verzamelaars, uitgevers en auteurs. Vaak worden uitgaves bewust in kleine oplages gemaakt om de schaarste te benadrukken (en de prijs op te voeren). Afhankelijk van de auteur leidt dit tot astronomische waardes. Bijvoorbeeld: Fokas Holthuis heeft momenteel een fantastische catalogus van de W.F. Hermans-collectie van Arie Oexman. Twee items uit die catalogus:

- Het kompas. Amsterdam, (Sub Signo Libelli), 1981. Ingenaaid met stofomslag. (2), 14 p. Met de hand gezet uit de Romanée en gedrukt in groen en zwart door Ger Kleis in een oplage van slechts 7 genummerde en op naam gestelde exemplaren. Vraagprijs: € 4000,-
- Suid-Afrika. [Amsterdam], (Literaire Loodgieters, 1983). Ingenaaid. (8) p. Met de hand gezet en gedrukt in een oplage van slechts 4 exemplaren (waarvan 3 nietig gemaakt). 1e druk. Vraagprijs: € 5000,-

Ik bezit niet zo heel veel boeken in heel kleine oplages. En ik bereik overigens ook niet de hierboven genoemde waardes. De boeken met de kleinste oplages die ik bezit zijn:

Weet u..., Nescio, ingeleid door Guus Middag (De Lange Afstand, oplage 25)
Meneer Grönloh, Willem G. van Maanen(Van der Wielen, oplage 30)
De vraatzuchtige spreekt, Adriaan van Dis (Uitgeverij AMO, oplage 35)
Fullesies, Nescio (De Beursbengel, oplage 50)
Onzichtbare stranden, Adriaan van Dis en Pieter Bijwaard (Galerie Hein Elferink, oplage 50)
De persconferentie (Eliancepers, oplage 100)
Een zwak voor Nescio, Nol Gregoor (Sjaalmanpers, oplage 100)
Paard onder pet, Nescio (Bucheliuspers, oplage 100)
Straatnamen, Bordewijk (Avalon Pers, oplage 100)

In mijn speurtocht naar actuele uitgaves van mijn favoriete schrijvers, stuitte ik op twee recente uitgaves van de Bosbespers/Ravenbergpers van/over Bordewijk. Bij de Bosbespers zijn al verschillende bijzondere uitgaven van Bordewijk verschenen. Zie een eerdere bijdrage in dit weblog over Bordewijk, Bosbespers, Ravenbergpers en kleine oplages. Nu ontdekte ik niet alleen dat het verhaal Dames in een aparte uitgave is verschenen maar ook het boek Tijding van Fer.

Liefhebbers van Bordewijk kennen natuurlijk zijn roman Tijding van ver, dat als autobiografisch wordt beschouwd. Tijding van Fer is daarmee een titel met een knipoog. Ook zijn de Parelduiker-uitgaves uit 2005 en 2007 bekend waarin nieuw nagelaten werk van Bordewijk is verschenen. Rody Chamuleau is een enthousiast pleitbezorger van Bordewijk en een onderzoeker van zijn werk, en hij schrijft in het voorwoord van Tijding van Fer dat er buiten die Parelduiker-uitgave nog meer bijzonder werk beschikbaar is. Hij is dan ook verantwoordelijk voor de productie van onbekend nagelaten werk in Tijding van Fer.

Er was alleen één probleem: Tijding van Fer is verschenen in een oplage van 24 exemplaren en ook Dames was een nieuwjaarsgeschenk van de uitgeverij. Ik ging er dan ook vanuit dat de kans dat ik beide exemplaren in de eerste uitgave zou kunnen kopen gering tot nihil zouden zijn: wat is de kans dat er nog één van die 24 uitgaves over is, zoveel maanden na de jaarwisseling?

Tot mijn stomme verbazing bleek dit mee te vallen: van de 24 exemplaren van had men er nog twee 'op de plank' liggen en er bleken ook nog een paar exemplaren van Dames beschikbaar te zijn. Voor nog geen drie tientjes was ik enkele dagen later de gelukkige bezitter van allebei.

Met name Tijding van Fer voldoet aan alle eisen om het een begerenswaardig boek te maken:

schrijver: het bevat werk van Bordewijk, één van mijn favoriete schrijvers. Aangezien ik alles van Bordewijk wil hebben, mag deze niet in mijn collectie ontbreken.
inhoud: alles in deze uitgave is onbekend. Dat wil zeggen: het verhaal Dames (waarschijnlijk het daadwerkelijke debuut van Bordewijk) is nu dus ook apart verschenen, maar verder vindt de liefhebber hier een bijdrage van Johann Bordewijk (broer van) over zijn jeugdjaren (en dus ook die van Ferdinand), enkele brieven en ingezonden stukken in kranten en tijdschriften en ander werk. Maar er zit niets tussen dat ik al kende of elders gelezen had.
vormgeving: zoals alle uitgaven van de Bosbespers is ook deze weer netjes verzorgd. Gewoon een prachtboekje, eigenlijk.
oplage: de oplage is zoals gezegd 24 exemplaren, ik heb nummer 15. Daarmee is Tijding van Fer in één klap het boek met de kleinste oplage in mijn bibliotheek. Het betekent dat ik 4,17% van de totale oplage in mijn bezit heb.

Wie net als ik geïnteresseerd in de nog beschikbare 4,17% van de oplage kan zich melden bij de Bosbespers/Ravenbergpers. Mocht deze al weg zijn, vergeet dan niet in elk geval Dames te kopen en de eerdere Bordewijk-uitgave Vrouwenhaar. Ondertussen ben ik heel benieuwd naar de bezitters van de andere 95,83% van alle exemplaren van Tijding van Fer.

sneuper

The Shell: gevonden!

2008-10-01T19:51:00.003+02:00

Nieuwe aanwinsten komen uit de meest onverwachte hoeken. Natuurlijk komen ze vooral via de hoek waar de brievenbus is, maar dat bedoel ik eigenlijk niet. De weg van een boek naar mijn boekenkast verloopt soms via kronkelwegen. Tegelijkertijd lijkt het wel alsof de aanschaf van een boek 'in de lucht' hangt: er maakt zich een onrust van mij meester alsof het boek al bijna onder handbereik is. En korte tijd later komt het dan inderdaad op mijn weg.

Vaste lezers van dit blog weten dat ik al geruime tijd wanhopig speur naar een exemplaar van The Shell van Adriaan van Dis. Ik heb er hier en hier en hier over geschreven. En in al die bijdragen maakte ik melding van mijn rotsvaste vertrouwen dat ik het boek ooit zou bezitten. En nu, iets meer dan een jaar sinds ik van het bestaan van het boek op de hoogte ben, is die zekerheid tot feit geworden.

Maar waarom hing deze aankoop dan in de lucht? Eigenlijk vooral omdat in de afgelopen weken de onrust toenam: ik wist zeker dat er iets bijzonders stond te gebeuren. Dat is dan ook de reden dat ik contact opnam met Vasco die dit fraaie overzicht heeft gemaakt van zijn Van Dis-collectie. Ik vroeg hem de details over het boek en hij zei dat hij het op een boekenmarkt had gekocht, wat leidde tot grote jaloezie bij mij. Tot mijn stomme verbazing stond het boek ineens op Marktplaats. Het bijzondere was dat ik het zelf niet had gezien, maar dat twee lezers mij erop wezen: eentje via de een reactie onder een bericht en de ander via mail. Daarmee heeft dit blog zijn waarde voor mijn collectie bewijzen. En maak ik een diepe buiging uit dank voor de attente signalering.
Uiteindelijk heb ik het boek niet via een Marktplaatsbieding kunnen kopen, maar via een omweg. Het was een stevige investering. Zoals ik in mijn vorige bericht schreef: je kan er van uit eten (misschien niet in een sterrenrestaurant, maar toch...).

En nu is hij van mij: The Shell. 29 pagina's. Ingebonden. In het omslag een indruk van het logo van Shell. Uitgave in eigen beheer. Vertaling Stacey Knecht. Oplage onbekend. Ter gelegenheid van het afscheid van Lo van Wachem als president-directeur van Shell. Gesigneerd.

Maar waar gaat het boek eigenlijk over?
Het verhaal speelt in een Zuid-Afrikaans dorp dat wordt getroffen door een watervloed. De gebeurtenis wordt verteld door een reeks aan getuigen, die elk een apart aspect van de gebeurtenis vertellen. De hoofdpersoon is Baba Ameels, die een relatie heeft met de inlandse Toma en daarom niet wordt geaccepteerd door de meeste overige blanken en zelfs wordt geweerd uit de kerk. Sommigen wijten zelfs de watervloed aan die relatie. Maar de ramp treft iedereen, inlanders en blanken en velen verdrinken. Baba en Toma vinden elkaar wonderbaarlijk terug op een watertank waar ze kunnen staan. In de weggespoelde grond vinden ze een grote schelp - The Shell - als bewijs dat er vroeger een zee was in dat gebied, zoals de inlanders altijd al vertelden. Het gaat hier over een botsing van culturen, over onbegrip en het onvermogen samen te leven. Ik herken er wel iets in van De Wandelaar. En eerlijk gezegd deed het thema en het type vertelling mij denken aan De Verdronkene van Margriet de Moor, een geniaal boek over de watersnoodramp 1953, eveneens vanuit verschillende perspectieven verteld.

Zoals ik hier al aangaf zegt Van Dis zelf het volgende over het boek: "In piepkleine oplage. Ga ik wel eens tot een echte novelle uitwerken. Ik kan u niet aan een exemplaar helpen."

Maar dat hoeft ook niet meer: hij staat in een van mijn kasten. Hoe hoog die piepkleine oplage is staat trouwens niet in dit boek vermeld, ik hoop daar nog eens achter te komen.
Van pure vreugde kocht ik op dezelfde dag de dichtbundel Totok twee, ook van Van Dis. Niet een van de drie speciale uitgaves à € 450,-, maar gewoon de handelseditie. Toch, ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik zeg het wel: ik heb (nu eindelijk) Van Dis compleet.

Tot het tegendeel bewezen wordt.

sneuper

Medeverzamelaars

2008-09-24T22:31:00.001+02:00

Als verzamelaar van boeken voel je je meestal alleen en onbegrepen in je directe omgeving. Over het algemeen ben je de enige die meer dan vijf kasten vol boeken hebt en de enige die opgetogen wordt van de geur van papier, de enige die witte handschoentjes heeft en de enige die bereid is de prijs van een diner in een meersterrenrestaurant neer te leggen voor iets wat in feite niet meer is dan een handvol blaadjes aan elkaar geniet in een kartonnen omslagje. Maar het feit dat er niet meer dan 25 van zijn gemaakt en dat dit een cruciaal onderdeel is van je verzameling, maakt de prijs meer dan waard.

De enige momenten dat je merkt dat je niet alleen bent als verzamelaar, is nadat een van je favoriete antiquariaten een nieuwe catalogus heeft uitgebracht. Of wanneer je denkt een mooie slag te slaan op Marktplaats. Dan ineens ben je met velen, terwijl juist dan de behoefte om helemaal alleen te zijn zo intens is. Dan maken zich allerlei emoties in je los waarvan je niet wist dat je het in je had en krijgt ingebonden papier een betekenis die het niet eerder had. Dat wordt ook niet door iedereen gewaardeerd trouwens: "Al voelt hij zich soms enigszins ongemakkelijk bij de hebberigheid die verzamelaars ten toon spreiden. Mannen die beginnen te hyperventileren als ze een lang gezocht boek zien liggen. Dat je in ademnood komt bij een vrouw of bij een kunstwerk kan ik nog begrijpen." Aldus deze bijdrage.

In de periode tussen dat soort momenten vind ik het boeiend om over medeverzamelaars te lezen. Waarom verzamelen ze, hoe doen ze dat en wat zijn hun belevenissen. Boeken van Basbanes, Büch en Goldstone roepen bijvoorbeeld veel herkenning op.
Onlangs kocht ik A pound of paper: confessions of a book addict van John Baxter. Ik had er hoge verwachtingen over, maar eerlijk gezegd viel het me enigszins tegen (meer enthousiasme: hier). Hoewel er fascinerende passages tussen zitten (over het verwerven van zijn unieke Graham Greene verzameling en over de verkoop ervan toen hij het eenmaal compleet had, over zijn gewoonte in elke nieuwe woonplaats lokale schrijvers te verzamelen) ging het toch vooral veel over hemzelf: zijn jeugd in Australië, zijn voortdurende verhuizingen en werkzaamheden als filmcriticus, kortom: geen dingen die ik wil weten. Ik heb één uitspraak van Baxter echter goed onthouden: Nobody knows everything. Hoe goed een antiquariaat ook is en hoezeer de eigenaars er in slagen om de beste boeken voor de hoogste prijzen te verkopen, onvermijdelijk zullen ze een deel van de markt niet kennen en als zich daar jouw verzamelgebied bevindt kan je in de meest gerenommeerde antiquariaten de mooiste verrassingen vinden. Die heb ik in mijn oren geknoopt.

Maar naast boeken, is er ook online nog wel het een en ander te vinden aan egodocumenten van verzamelaars. Een mooi artikel staat hier: Luc Sante verbaast zich over zijn eigen verzameldrift, heeft gedachten over het waarom van verzamelen en de keuze van boeken en doet dat in mooie en soms bijna tedere zinnen: "My showing-off is of a pretty low-key if not completely abstruse sort, though. (...) It's rather a closed circle; I impress myself. (..) I had to consider which impulse was the stronger: the wish to let the world admire my complete collection of the works of Raymond Roussel, or the wish not to appear a bore." Of deze "It is a bit like the stories of cannibals eating their adversaries' brains in order to acquire their strengths and skills, only with books no one gets hurt." Met enige tegenzin concludeert hij uiteindelijk: ik ben een verzamelaar...

Tot slot nog een bijdrage van Ecco Staller: De verzamelaar. Bij hem veel mistroostigheid over de teloorgang van de literatuur, hoewel hij mooie dingen schrijft over Nescio. Maar zijn toch met schatten langs antiquariaten die er veel te weinig voor bieden is herkenbaar, ik heb het zelf meegemaakt.

Na het lezen van de wijze waarop andere verzamelaars leven, denken en handelen voel ik mij gesterkt. Ik ben niet alleen. Ik ben niet gek. Ik ben gewoon een verzamelaar van boeken, een wat saaiige maar zeer onderhoudende afwijking.

sneuper

Penguin Desinger Classics: kunst te geef

2008-08-30T19:34:00.002+02:00

Ik heb de festiviteiten met betrekking tot het 70-jarig bestaan van Penguin van enige afstand gevolgd. Uiteraard ken ik Penguin en de reputatie van de uitgeverij. Penguins zijn een icoon als het gaat om boekontwerpen. Ook weet ik dat ze hele mooie speciale uitgaven hebben - zoals de verzameling kleine Penguins ter gelegenheid van het 60-jarig bestaan van de uitgeverij.

De doos met Penguin 60s. Nee, dat ben niet ik in de weerspiegeling.

Maar Penguins op zich zijn een te groot verzamelgebied voor mij. Dat laat ik liever over aan de leden van de Penguin Collectors Society. Daarom stond ik ook niet vooraan in de rij toen de Penguin Designer Classics werden gepubliceerd. Ondanks dat De Papieren Man en Boekendingen erover hadden gepubliceerd, en ondanks dat er een tentoontstelling in Meermanno was geweest.

Maar een goede verzamelaar weet een relevant boek te herkennen als het nodig is. Vorige week was ik even in Verwijs en dwaalde wat tussen de schappen. Opeens zag ik een tafeltje liggen met boeken die allemaal gestickerd waren "50% korting". Tussen die boeken zag ik een kunststof doos liggen met daarin een boek zonder omslag. Het zag er spannend uit, maar wat het precies was wist ik niet. Ik zag alleen dat het ging om "The idiot" van Dostojevski. Ook zag ik dat het boek 161 euro kostte, hoewel daar nog 50% procent korting vanaf zou gaan.

Helaas had ik weinig tijd in Verwijs en vond ik 80,50 euro toch wat veel voor een impulsaankoop, maar eenmaal thuisgekomen liet het boek me niet los. Na een minuut googlen wist ik meer: bij Verwijs lag één van de 1000 exemplaren van de speciale Penguin Designer Classics: de door Ron Arad ontworpen uitgave van Dostojevski's klassieker. Uiteraard erg onvindbaar op het moment en een snelle zoektocht op sites van antiquariaten leerde mij dat dit boek al gauw voor een bedrag van tussen de 200 en 350 euro wordt aangeboden. Kortom, bij Verwijs lag een schat op mij te wachten!

Hier de beschrijving van het boek:
"Arad's book has no cover so the reader will pick it up and read the author's first words. It is stripped back to show the glue and thread in the spine which is visible through an acrylic slipcase (with a lid) with a fresnel lens so the text appears to move as the lid is removed. Arad explains: "By not wanting to have a cover, it ended with the book becoming an amazing object that is alive, but which maintains its transparency. It became a glorious box with a book inside - almost like a monument."
Born in Tel Aviv, Ron Arad is an acclaimed industrial designer, artist and architect. His work can be found in collections in New York’s Metropolitan Museum of Art, the Centre Georges Pompidou in Paris, Germany’s Vitra Design Museum, and London’s Victoria & Albert Museum."

Een kunststof doos met een lens? Een boek als kunstwerk? Met enige spanning ging ik de volgende dag terug: was het boek er nog en hoe zou de staat er van zijn? Mijn terugkeer in Verwijs verliep beter en slechter dan ik had verwacht.

De terugkeer verliep slechter omdat één of andere vandaal de doos vanaf de verkeerde kant had willen openen, met als gevolg dat de bovenkant van de doos (waar de lens is) in de hoekjes is gescheurd en die zijde losgekomen is van de doos. Vernieling van een kunstwerk dus, strafbaar volgens artikel 350 Wetboek van Strafrecht. Gelukkig is het boek zelf onbeschadigd en de rest van de doos ook. Daarom is Ron Arad's interpretatie van The idiot nu van mij, ondanks de scheurtjes.

Maar de terugkeer verliep op een ander punt veel beter: er bleken namelijk nog twee Designer Classics bij Verwijs te liggen: Scott-Fitzgerald's Tender is the night in een ontwerp van Sam Taylor-Wood en wederom van Dostojevski Crime and punishment, met een ontwerp van de ontwerpgroep Fuel. Wat een weelde! Wat een rijkdom! Ik lees hier dat de nummers 1 van elke uitgave geveild zijn. Totaal opbrengst $ 13.775 (!), maar hier en hier worden deze nummers één al aangeboden voor $ 6.600 per stuk. Dat ik vervolgens € 241,50 moest afrekenen vond ik nauwelijks een probleem.

Ik moet eerlijk zeggen: ik heb nog een kwartiertje gedraald in Verwijs maar uiteindelijk besloot ik om de uitgave te doen: ik zou mijn leven lang spijt hebben als ik deze boeken liet liggen. Daarom bezit ik nu drie van de vijf Designer Classics. Helaas voor andere liefhebbers: de Designer Classics bij Verwijs zijn uitverkocht...

Ze staan te pronken in mijn kast. Maar ondanks de weelde heb ik er een nieuw probleem bij: de jacht op de twee overgebleven Designer Classics. Weet iemand nog een boekhandel die ze per ongeluk aan het afprijzen is?

sneuper

Kiezen en boeken

2008-08-19T20:48:00.002+02:00

Onlangs dacht ik ineens dat ik de plaats in had genomen van een romanpersonage. Ik was namelijk aan het lezen in Ivoren wachters van Simon Vestdijk. Daarin de volgende smakelijke passage:
"Even later stond hij in de schaduw van een hoekhuis met een okkernoot tussen zijn kiezen. Hoewel zijn gezicht een sombere uitdrukking droeg, weerspiegelde het weinig van de kolossale inspanning, die hij zich getroosten ging. Licht gekromd stond hij daar, de noot tussen twee vingers op haar plaats gehouden. Hij beet uit alle macht: een luid gekraak deed twee werklui, die hem voorbij waren gelopen, verschrikt omkijken. Aandachtig monsterde hij de inhoud van zijn handpalm. Deze bestond uit ruim een halve notedop, waar het hersenvoedsel, oliebruin, met groeven en windingen uitbolde, wat losse brokken en splinters, en een weinig speeksel, met bloed vermengd. In het speeksel lag een klein witachtig voorwerp, aan één kant zwart aangevreten. Na de half ontbolsterde noot losgepeuterd te hebben, schudde hij zijn hand af, zodat de meeste splinters en de afgebroken kies op de grond vielen."

De titel van het boek verwijst naar het menselijk gebit uiteraard, en het gebit van hoofdpersoon Philip Corvage staat centraal in deze roman, vooral door de erbarmelijke staat ervan. De belediging van Philip's gebit door zijn leraar is een centraal thema in het boek, dat door Hugo Brandt Corstius "een prachtroman, een van de ontspannendste die Vestdijk schreef", wordt genoemd (in Het gebergte. De tweeënvijftig romans van S. Vestdijk).

Nu heb ik best een fraai gebit, maar kennelijk niet zo sterk als ik dacht. Onlangs was ik op een zondag onderweg naar vrienden in Wageningen, toen ik plotseling een hard stukje in mijn mond voelde. Ik haalde het eruit. In mijn hand had ik "wat losse brokken en splinters, en een weinig speeksel, met bloed vermengd. In het speeksel lag een klein witachtig voorwerp". Er was een kies afgebroken! In de auto belden we de vrienden, die hadden het nummer van de weekendtandarts, daar konden wij direct terecht en binnen het uur bleek ik geen gebroken kies, maar een gebroken (witte) vulling te hebben die hersteld werd.

Een week later gebeurde echter hetzelfde, met de kies ernaast. Wederom bleek het niet de kies, maar de witte vulling te zijn. Wederom bracht een noodvulling soelaas. Zij zitten er beide nu nog in - mijn tandarts vond ze bij nader inzien voldoende solide om te laten zitten (en waarschijnlijk dacht hij: ze vallen er vanzelf wel een keer uit).

Waarom vertel ik dit? Ten eerste omdat ik het nogal opmerkelijk vond dat terwijl ik een boek lees over afbrekende kiezen - wat ik echt niet zo frequent doe - twee van mijn kiezen/vullingen besluiten om af te breken. Werden ze geïnspireerd door het boek? Bijvoorbeeld door een zin als "dit was geen verval meer, het was een ravage; maar dan in alle denkbare stadia vastgehouden, zorgvuldig naast elkaar in beeld gebracht, als een demonstratieobject met het doel tandheelkundige beginnelingen het griezelen af te leren. "

Maar ten tweede omdat ik mij afvroeg of er eigenlijk nog meer literatuur is waarin tanden (of tandartsen) centraal staan. Ik heb er weinig kunnen vinden, maar hier toch een selectie:

Teeth, roman door Hugh Gallagher
Teeth, poëzie door Aracelis Girmay
White Teeth, roman door Zadie Smith
Black Teeth, roman door Iain Sinclair
Twee levens, roman door Vikram Seth
Cat's Eye, roman door Margaret Atwood (relevant volgens deze link)
Coyote, roman door Thomas van Aalten
Het stenen bruidsbed, roman door Harry Mulisch (over de tandarts Norman Corinth)
No saints or angels, roman door Ivan Klima
One, two, buckle my shoe, roman door Agatha Christie
McTeague, roman door Frank Norris
De boeken van Eric B. Olsen over de tandarts Steve Raymond die moorden oplost
En natuurlijk de onvermijdelijke uitgave The Best of Dental Humor: A Collection of Articles, Essays, Poetry, and Cartoons Published in the Dental Literature (Hanley & Belfus Publication)

Een subcategorie zijn de tandartsen die schrijver zijn geworden, zoals Yu Hua, Gunadasa Amarasekara, Rodrigues Ottolengui, Moe Anderson, Alan Winter, Paul Dentz (ps. van Arnout van der Vorst), Zane Grey, John Haase, Al Aswani en Faye Kellerman. Maar of het dentale thema doorwerkt in hun schrijfselen is mij niet helemaal duidelijk.

Hoe is het eigenlijk gesteld met de dentale literatuur? Waarheen ontwikkelt het zich? Hoe gevaarlijk is het om deze boeken te lezen (zie mijn ervaring) en welke ervaringen zijn hier mee bij anderen? Is het tandartspersonage een bepaald literair type met een bepaalde betekenis of verwijzing (angst? macht?)? Is er nog iets zinnigs over dit onderwerp gezegd of geschreven? Mijn twee verse vullingen en ik zijn hier hogelijk in geïnteresseerd.

sneuper

Multatulibrief - de vindster reageert

2008-07-29T23:10:00.001+02:00

Naar aanleiding van mijn vorige bijdrage over de gevonden brief van Multatuli gebeurde iets bijzonders: de vindster van de brief reageerde op mijn weblogbijdrage. Kennelijk was zij ook even gaan googlen naar alle berichten over de vondst, en kwam ze zo bij mij terecht.

In haar reactie beantwoordde ze enkele vragen die ik had. Dit is de reactie die ik kreeg:

Beste Sneuper,
als vindster en schenkster van de brief reageer ik even op je, erg informatieve, log.
Waarom verhuist iemand 120 jaar oude spullen naar Almere? Tja je kan ze toch moeilijk bij het grof vuil in het veel oudere Arnhem zetten?!? Ik heb de brief gevonden toen ik de spullen van mijn vader (woonde in Arnhem) die aan Alzheimer lijdt, opruimde. Mijn vader ging nl. naar een verpleegtehuis, waar hij nog steeds woont. Ik heb een stapel oude brieven in een Praxis-verhuisdoos gedaan en er pas later naar gekeken. Ja, ik woon toevallig in Almere.
De brief is trouwens minstens 8x (o.a. Den Haag, Voorburg, Kijkduin, Voorst (gld), Barneveld, Arnhem) verhuisd sinds 1886 en heeft dus nooit stil op een zolder gelegen, wel veel in stoffige dozen.
Waarom had mijn vader de brief? De heer de Witt Hamer was de opa van mijn oma (dat weet ik ook pas sinds ik die doos heb opgeruimd). En iemand heeft ooit gedacht 'die brief gooien we niet weg'. Maar niemand heeft gedacht dat er wellicht wetenschappelijke belangstelling was. Ik heb trouwens ook het Letterkundig museum gebeld maar daar konden ze mij niet verder helpen. Pas toen kwam ik achter het bestaan van het Multatulimuseum. Aan de muur hangen nee, zo mooi vind ik de brief niet. Ben trouwens ook allergisch voor stof en stoffig was 'ie, die brief.

Wát een bijzondere reactie! Het heldert veel op, maar blijft de nieuwsgierigheid prikkelen: wat zat er nog meer in die dozen, hoeveel brieven zijn er in het verleden per ongeluk weggegooid en ligt er misschien nog ergens een manuscript dat Multatuli tijdelijk bij zijn advocaat had ondergebracht? Maar hoe het ook zij, deze is boven water gekomen en daar gaat het om.

sneuper

Multatuli-brief gevonden: wel of geen nieuws?

2008-07-19T13:50:00.004+02:00

Afgelopen week veroorzaakte het enige opwinding in diverse media: er is een brief van Multatuli gevonden, op een zolder in Almere. Als ik een dergelijk bericht hoor, is het eerste dat ik meestal doe naar het weblog van De Papieren Man gaan, wetende dat Dirk Leyman er ongetwijfeld een bericht over heeft, met de nodige achtergrondinformatie. En zo was het ook dit keer.

Ik leerde dat het bericht allereerst in NRC Handelsblad die ook een link heeft naar een afdruk van de brief. De vraag is natuurlijk of het zo bijzonder is dat deze brief is gevonden en of het de opwinding waard is, ook al sprong conservator Jos van Waterschoot naar eigen zeggen "bijna tegen het plafond".

Bijzonder is natuurlijk wel dat de brief op de zolder van een particulier lag. Het gebeurt niet zo heel vaak dat onbekende schrijfselen van bekende auteurs worden ontdekt, en dan ook nog op een zolder in een gewoon huis. Zolders hebben toch altijd al een wat mysterieus karakter, vooral in oude huizen: je weet nooit wat er ligt in de stoffige dozen en kisten en tussen de stapels papieren. Hoewel, stoffig: dit huis stond in Almere en Almere staat er pas kort. Dat betekent dat iemand een paar jaar geleden allerlei oude spullen naar de nieuwe polder heeft verhuisd zonder er echt goed naar te kijken en pas nu kennelijk de dozen heeft opengemaakt. De brief is ruim 120 jaar oud: waarom verhuist iemand 120 jaar oude spullen naar Almere? Of was het een erfenis? Maar wat deed die dan op zolder?

Ik heb zelf jarenlang in Almere gewoond. Vaak heb ik naar de huizen daar gekeken en betreurd dat ze zo nieuw waren; geen huizen die van generatie op generatie waren overgeleverd en waar 'vergeten' spullen in een hoekje van de zolder konden staan, vol onontdekte schatten. Zoiets verwacht je in een huis in een oude binnenstad te vinden, niet in een nieuwbouwparadijs als Almere.

De brief van Multatuli was gericht aan zijn advocaat De Witt Hamer en ging onder meer over Domela Nieuwenhuis. Dat maakt de brief interessant natuurlijk. Maar hoe bijzonder is dit eigenlijk?
Ik ben zelf in het gelukkige bezit van de Volledige Werken van Multatuli, 25 delen dundruk (de laatste paar kocht ik onlangs op een veiling). Van deze 25 delen - ruwweg 750 pagina's per stuk - bestaan 18 delen uit brieven en documenten van Multatuli. Hij moet in zijn leven duizenden brieven hebben geschreven, hij stond bekend als een fervent polemist. Het 25e en laatste deel van de Volledige Werken bevat een register op de onderwerpen in de Volledige Werken. Daaruit blijkt het volgende:
- er waren al 4 brieven van De Witt Hamer en 9 aan hem bekend.
- er waren zelfs al 10 brieven van Domela Nieuwenhuis en 5 brieven aan hem bekend
- er zijn 103 plekken in de Volledige Werken waarin het over Domela Nieuwenhuis gaat, hetzij brieven aan hem of van hem, hetzij verwijzingen van Multatuli naar Domela Nieuwenhuis in brieven, toespraken of verwijzingen van anderen naar Domela Nieuwenhuis. De Witt Hamer komt op 29 plekken voor.
Kortom, de combinatie Multatuli-De Witt Hamer-Domela Nieuwenhuis is niet een zeldzame.

De brief is geschreven op het moment dat Domela Nieuwenhuis veroordeeld was vanwege een artikel in het tijdschrift Recht voor Allen. Grappig is dat de eerst bekende brief van Domela Nieuwenhuis aan Multatuli juist over dit tijdschrift ging, Multatuli kreeg het al een tijdje niet meer omdat zijn adres verkeerd stond vermeld. Domela Nieuwenhuis schrijft: "Indien gij dus eenigen prijs stelt op de lezing van dat blad, dan zend ik het u geregeld toe." Bovendien vraagt hij Multatuli om diens portret, want hij is "graag omringd door mijne vrienden, aan wien ik verplichtingen heb, zoodat ik hen rondom mij zie in mijn kamer."

De gevonden brief dateert van 30 november 1886. Daarmee vult het een gaatje in de correspondentie van Multatuli, want van die datum was nog geen post bekend. Er zijn wel brieven en kaarten van 28 november 1886, 29 november 1886 en 1 december 1886 maar de kalender was nog niet helemaal vol.

De brief gaat in op de weigering van Domela Nieuwenhuis om de auteur van een bepaald stuk te noemen. Multatuli is het daar niet zo mee eens, hij schrijft dat Domela Nieuwenhuis nooit de verantwoordelijkheid van het artikel naar zich toe had mogen trekken. De heren waren het op dat moment toch al niet zo met elkaar eens, want op 1 december 1886 schrijft Domela Nieuwenhuis in datzelfde Recht voor allen: "om misverstand uit den weg te ruimen, verklaar ik, dat de wijze waarop Multatuli zijne meening heeft gezegd "over de middelen der Sociaal-demokraten ter verbetering van den treurigen toestand waarin 'n zeer groot gedeelte van de bevolking van Europa verkeert"mij voorkomt in hoofdzaak onjuist te zijn" (VW, deel 23, p. 746).
Op 23 november 1886 - een week eerder - had Multatuli ook al aan De Witt Hamer over Domela Nieuwenhuis geschreven. Hij beklaagt zich erover dat hij zich niet wilde laten helpen: "De verhouding is allerzonderlingst. Ik wenschte iets voor hem te doen, en zie 'n beetje kans dat het me lukt. Wie werkt me nu daarin tegen? Hyzelf!" (VW, deel 23, p. 742).

Toch waardeerden ze elkaar wel. In de bekende brieven zijn de harteljkheden niet van de lucht: "Waarde Nieuwenhuis"(5 maart 1884), Waarde heer N. (22 maart 1884), Waarde Vriend (aan M., 16 maart 1884, 2 maart 1885, 13 november 1886), Hooggeachte vriend (2 december 1884), Waarde vriend! (2 maart 1885). En tussendoor uitdrukkingen als "beste kerel" en dergelijke. Maar beide heren staan bekend als felle polemisten en dus waren dit soort verhitte discussies niet van de lucht.

Het leuke van een bericht als dit, over een gevonden brief, is dat het aanleiding is voor allerlei geblader in boeken. Ik zit hier met zeven delen van de Volledige Werken van Multatuli om mij heen, heb aardig wat geleerd over de relatie Multatuli - Domela Nieuwenhuis en ben weer eens onder de indruk van de schoonheid van Multatuli's proza.

Alleen al daarom is de vondst van de brief bijzonder, maar natuurlijk ook omdat elke brief van Multatuli een lust voor het oog is en omdat er weer een klein puzzelstukje in de kennis over het leven en het denken van Multatuli kan worden gelegd. Deel 25 van de Volledige Werken bestaat naast de registers, uit de nagekomen brieven en documenten. Oftewel: teksten van en over Multatuli die na het publiceren van de eerdere delen van de Volledige Werken gevonden zijn. Samen met een aantal andere teksten zal wat mij betreft ook de nu gevonden brief in een nieuwe aanvulling moeten gaan verschijnen, deel 25 verscheen immers al in 1995. Durft Van Oorschot het aan om nog één keer een nieuw deel te laten verschijnen?

En dan nog een laatste ding: wat zou ik zelf doen als ik zo'n brief vond? Ik zou 'm in elk geval zelf houden. Een kopie gaat naar het Multatuli Museum, ten behoeve van onderzoek en eventuele publicatie. Maar het origineel laat ik inlijsten en dan blijft hij bij mij, in mijn bibliotheek, op een ereplaats. Op afspraak te bekijken. Want ik bezit nauwelijks handschriften. Behalve een brief van de zoon van Bordewijk en correspondentie van Adriaan van Dis is het op dat punt nog akelig leeg. Dus als ik nog ergens een Almeerse zolder moet uitruimen... laat het me weten.

sneuper

De waarde van kristal

2008-07-07T15:58:00.001+02:00

Boeken verzamelen doe je niet uit winstoogmerk, als het goed is tenminste. Iedere boekenverzamelaar weet wat het kost om boeken te kopen en koopt over het algemeen verder tot het faillisement nadert. En uiteraard hoop je dat als het nodig is de verzameling minstens de investering opbrengt, maar de kans daarop is klein. Mijn recente verkoopavontuur bij Aioloz is daarvan het bewijs: verkopen aan een antiquariaat levert weinig rendement op.

Boeken koop je kortom vanwege de waarde voor je verzameling, de noodzaak om dat éne puzzelstukje te leggen, de behoefte aan een totaaloverzicht, het genot van mooi drukwerk of de begeerte naar zeldzame exemplaren.

Maar soms is het ook goed als je bevestigd wordt in je goede neus. In december 2006 kocht ik via eBay de uitgave Kristal. Letterkunidge productie 1935. De belangrijkste reden voor de aanschaf was de handtekening van één van de auteurs in het boek, namelijk Bordewijk. Mijn suggestie was dat dit boek een koopje was (ik betaalde € 43) omdat handtekeningen van Bordewijk zeldzaam zijn.

Afgelopen week ontving ik de 268e nieuwsbrief van Fokas Holthuis in mijn mailbox. Elke week weet Fokas een nieuwe verzameling begeerlijke exemplaren op te sommen. Het thema van deze week was "meervoudig gesigneerd + aanwinsten". Eén van de aangeboden exemplaren is dezelfde uitgave van Kristal uit 1935. Lees de omschrijving:

"KRISTAL. Letterkundige productie 1935. Amsterdam/Antwerpen, De Spieghel/Het Kompas, [1935]. Linnen (rug verschoten). 224 p. 1e druk.
€ 165,-
* In deze bloemlezing werd alleen ongepubliceerd werk opgenomen van o.a. J.C. Bloem, F. Bordewijk, Menno ter Braak, Antoon Coolen, Pierre Kemp, H. Marsman, Nescio, M. Nijhoff, E. du Perron, A. Roland Holst en S. Vestdijk.
Afgezien van het feit dat in Kristal veel belangrijk werk in eerste druk te vinden is, maken met name de vaak elders niet gepubliceerde portretten en karikaturen deze uitgave bovengemiddeld interessant.
Dit exemplaar draagt als toegevoegde weelde op de Franse titel de handtekeningen van F. BORDEWIJK (Bordewijk signeerde maar zelden!), Jan ENGELMAN (zie afbeelding, S.), Henriëtte van EYK, Emmy van LOKHORST, Martinus NIJHOFF, Marianne PHILIPS, Mien PROOST, Eva RAEDT de CANTER en A. ROLAND HOLST.
Blijkens een aantekening onderaan de Franse titel én een los bijgevoegd knipsel werd dit exemplaar gesigneerd op 2 november 1935 bij Boekhandel Broese in Utrecht, waar de negen signerende auteurs voorlazen ter gelegenheid van de presentatie van het boek: 'En toen begon het eigenlijke feest, dat bestond uit het bezichtigen van de tentoonstelling, maar meer nog in het koopen van een exemplaar van het jaarboek, waarbij negen van 60 "literaire stars" zich bereid hadden verklaard hun bijdrage te signeeren'."

Het mooie van deze omschrijving is dat ik nu ook de geschiedenis van mijn exemplaar ken: de eerste eigenaar moet ook op 2 november 1935 bij Broese in Utrecht zijn geweest bij de presentatie, want mijn exemplaar heeft exact dezelfde 9 handtekeningen. Grappig genoeg bood Fokas in november 2005 (let wel: op de dag af 70 jaar na de presentatie van het boek) eveneens een exemplaar van Kristal 1935 aan, alleen had dat exemplaar 8 van de 9 handtekeningen. Kennelijk durfde de koper ervan destijds niet aan Bordewijk een handtekening te vragen, of Bordewijk moest eerder weg of misschien zat hij even op het toilet. Hoe dan ook, een exemplaar met 8 handtekeningen moest bijna 3 jaar geleden 95 euro kosten. Los van de eventuele inflatie blijkt een handtekening van Bordewijk 70 euro te kosten.

Wie boeken verzamelt beschouwt zijn boeken als huisgenoten en wil daarom alles van het boek weten: waar is de reis naar de eigen bibliotheek begonnen en hoe is men daar gekomen? Dat is een thema dat aan de orde komt in het boek Bericht vanaf de plank van Andrea Kerbaker waarin een boek vertelt over zijn eigen belevenissen op weg naar zijn huidige plek in de boekenkast. Ik heb er hier een bericht over geschreven.

Ik weet nu van één van mijn boeken dat de reis is begonnen in Utrecht, bij Broese. Ik ben blij met antiquariaten zoals Fokas, die niet alleen boeken verhandelen, maar ook de verzamelaar inzicht bieden in de omzwervingen van zijn schatten.

sneuper

Vaderdag

2008-06-27T21:57:00.002+02:00

Ik weet het: vaderdag is al voorbij, maar ik heb 'm nu pas op de foto gezet: mijn ultieme vaderdagcadeau.

We noemen 'm Remco. Hij krijgt een mooi plaatsje tussen Nelleke Noordervliet en Cees Nooteboom, in de buurt van Nescio.

Kringloopwinkel Oudegracht uitgebrand

2008-06-17T21:04:00.002+02:00

Het nieuws dateert alweer van even geleden, maar ik loop een beetje achter. Desondanks: het is zoals het er staat, de kringloopwinkel aan de Oudegracht in Utrecht is uitgebrand.

Ik vind kringloopwinkels fascinerende plekken. Niet alleen die in Utrecht, maar bijvoorbeeld ook die in Tiel. Temidden van alles wat in een krinloopwinkel is opgestapeld en waarvan je constateert dat de enige plek waar bepaalde spullen thuishoren toch echt de kringloopwinkel zelf is, liggen soms de mooiste schatten. Eigenlijk kijk ikzelf altijd alleen maar in de boekenkasten, in de hoop dat ene onontdekte meesterwerk te vinden. Wie weet vind ik, net als die toerist op Cuba, een boek met opdracht van een groot schrijver.

Ooit liep ik stage bij een organisatie aan de Oudegracht. In de lunchpauze dook ik geregeld de kringloopwinkel in. Dat was in de tijd dat ik nog veel boekenweekgeschenken en andere CPNB-uitgaven zocht. Bij deze kringloopwinkel heb ik er heel wat gekocht. Ik herinner mij nog hoe blij ik was met een vrij ongerept exemplaar van de uitgave van Couvee: Protest per prent. Vaak zie je daar alleen verkleurde en beschadigde exemplaren van, maar aan de Oudegracht vond ik er eentje in nieuwstaat. Voor een gulden, want daarmee betaalde je toen nog.

Maar nu is deze kringloopwinkel uitgebrand en alle begeerlijke boeken die er zich nog eventueel bevonden zijn mee verbrand. Toen ik enigszins weemoedig het nieuws hierover las, viel mij iets op. Eén van de foto's in het AD bij het artikel over de brand was gemaakt door Ingmar Heytze, de bekende Utrechtse dichter (niet formeel de stadsdichter van Utrecht, maar informeel wel, zie hier). Niet toevallig is het de foto die ook bovenaan dit artikel staat. De foto staat trouwens niet meer op de site van het AD, maar is wel te zien via de cache van Google.

Het is mij een raadsel waarom het AD eerst wel, en later niet een foto van Heytze publiceert. Iets met auteursrechten? Even verder zoekend vond ik op de site van Heytze zelf ook een verwijzing naar de brand, zij het met een andere foto. Heytze blijkt ook een gedicht gemaakt te hebben over de brand:

Ik zoek al lang niet meer naar vuur;

het vuur vindt je vanzelf wel, smeulend
in bedrading, likkebaardend lekkend
tussen kunststof kledingrekken
gaat het neuriënd uit winkelen;

die houten kast daar, oude boeken,
wat aardig, lekker plastic speelgoed
van de planken laten druipen, laaiend
graaien naar de hanenbalken –

maar wat als vlammen eigenlijk kleine
meisjes zijn, die maar niet begrijpen dat
alles wat ze pakken in as verandert,
zelfs hun tranen – wat dan?

Die houten kast daar - oude boeken. Die zijn er niet meer helaas. Kringloopwinkel De Arm is uitgebrand. De Oudegracht is een beetje armer geworden.

sneuper

Amputatie

2008-05-15T21:21:00.001+02:00

Ik heb een paar van mijn schatten verkocht. Eigenlijk voor het eerst sinds ik boeken verzamel heb ik boeken verkocht die daadwerkelijk onderdeel uitmaakten van mijn verzameling.

Natuurlijk heb ik al eerder boeken verkocht. Wat heet: een deel van mijn collectie is gefinancierd door boeken die ik van anderen kreeg, sorteerde en vervolgens naar De Slegte en collega's bracht. Om nog maar te zwijgen van al die boeken die ik via Marktplaats van de hand heb gedaan.

Maar dat was anders: het ging om boeken waar ik niet of nauwelijks een emotionele band mee hand en waarvan ik wist dat ze een nuttig doel dienden: het welzijn en de groei van mijn verzameling.

In dit geval ging het echter anders. Ik had in de afgelopen periode, onder andere via Bubb Kuyper, zoveel mooie dingen ingeslagen (zie enkele posts over die aankopen hier, hier en hier) dat ik ver over mijn budget heen was gegaan. En om dat weer te neutraliseren moest ik op één of andere manier geld vinden.

In de jaren die achter mij liggen heb ik veel spullen die ik nog van vroeger had verkocht, om deze om te zetten in papier. Ik heb bijvoorbeeld stapels vinyl singles verkocht aan jukeboxeigenaren, een bijzondere stapel Italo disco maxisingles vond zijn weg naar onvermoede liefhebbers van deze muziek en tal van andere spullen vonden hun weg. Ik heb veel te danken aan Marktplaats!

Maar deze spullen waren nu op, de zolder was leeg, en bovendien brachten ze niet zo heel veel op. Kortom: er moest gesneden worden in mijn collectie.

Met pijn in het hart heb ik een selectie gemaakt van boeken die misschien niet tot de kern van mijn verzameling hoorden, maar wel enige waarde zouden hebben. Een paar bibliofiele uitgaven, stapeltje eerste drukken, al met al een mooie catalogus vond ik zelf. En daarna begon het shoppen bij antiquariaten: wie wil het hebben en voor welke prijs.

De reacties vielen mij niet tegen, maar de verschillen in prijs wel. Tussen het ene en het andere antiquariaat bestond een verschil van 50% (!!!) in de geboden prijs. Het loont dus om te investeren in het benaderen van antiquariaten. De antiquaren bepaalden hun prijs op basis van de verwachte doorlooptijd en de behoefte van hun klantenkring. Het argument wat ik hoorde was dat hoe sneller een boek wordt verkocht, hoe hoger de opbrengst. Een vrij logische redenatie, eigenlijk. En dat vermoedde ik al, vandaar dat ik vooral wat genummerde exemplaren en ander zeldzaam maar mainstream spul had gepakt.

En zo kwam de dag dat ik naar de hoogste bieder, Aioloz in Leiden, ging, met mijn tasje boeken. Aioloz, de plek waar ik in het verleden zoveel moois heb gekocht ging nu mijn boeken verhandelen. Ik ging iets doen wat ik diep in mijn hart niet wilde maar wel nodig was. En toen ik mijn boeken had afgegeven en het geld had gekregen voelde ik mij leeg, beroerd en op één of andere manier erg ongelukkig.

De eigenaar zag waarschijnlijk dat ik niet zo blij was, want hij drukte mij twee kaartjes voor de beurs in de Hooglandse Kerk in Leiden in de hand. Daar ben ik niet heengegaan, uit bezorgdheid dat ik net als de Engelse verzamelaar Meadow (waar ik hier over schreef) mijn eigen bezit zou terugkopen.

Ik hield dapper voor ogen dat ik in plaats van de stapel boeken die nu bij Aioloz was, thuis een rijke collectie nieuwe schatten had die daarvoor in de plaats was gekomen en die - eerlijk is eerlijk - meer tot de kern van mijn verzameling behoorden dan de boeken die ik had verkocht. Dat moest het dan maar waard zijn.

Maar de echte klap kwam pas toen in het eerstvolgende nieuwsbericht van Aioloz dat ik per mail ontving mijn eigen boeken stonden. Ik heb de mail door een ander laten verwijderen.

sneuper

Een groot verzamelaar doet verslag

2008-04-19T14:13:00.001+02:00

In de geschiedenis van het boek en in het bijzonder van het verzamelde boek zijn veel bijzondere verzamelaars aan te wijzen. Ze zijn bijzonder omdat ze bijzondere verzamelingen hadden: in omvang, in specialiteit, of allebei. We kennen ze omdat hun verzamelingen aan de basis stonden van bibliotheken of soms omdat ze alles voor hun boeken over hadden, inclusief hun eigen leven. Bibliofielen worden soms bibliomanen.

Neem nu Antonio Flamminio, een Siciliaans filosoof uit de zestiende eeuw die alles overhad voor zijn boeken en uiteindelijk stierf doordat een stapel boeken op hem viel. Of neem Motteley, die niemand in zijn bibliotheek vertrouwde en ook zelden schoonmaakte. Zijn hele fortuin ging aan boeken op en toen hij stierf had hij nog net genoeg geld opzij gelegd om zijn begrafenis van te betalen. Of neem de hertog van Somerset, die in de 16e eeuw drie wagens liet voorrijden bij de bibliotheek van Guild Hall en alles meenam naar zijn huis. De collectie, inclusief bijzondere handschriften, keerde ruim twee eeuwen later weer terug. Of neem Antoine Boutard die boeken kocht per meter en die in zijn leven achthonderdduizend boeken verzamelde die hij in zes huizen had opgeslagen. Of neem de Engelsman Meadow die zoveel boeken verzamelde, dat hij een deel moest verkopen. Hij kon de veiling van zijn geliefde bezit echter niet aanzien en verliet de zaal, kwam verkleed terug en begon op zijn eigen boeken te bieden...

Verhalen over verzamelaars boeien me: te zien hoe genialiteit en gekte soms samen gaat. Fascinerend om de hartstocht voor boeken te zien. Ook onze eigen Boudewijn Büch is een groot verzamelaar, die vol passie over andere verzamelaars schrijft. In Bibliotheken haalt hij het voorbeeld van Johann Georg Tinius aan die verslaafd was aan boeken maar niet genoeg geld had. Daarom ging hij over tot roofmoorden. Van het betere soort waren Jacques Doucet, die honderdduizenden literatie handschriften en boeken verzamelde, Charles Spoelberch de Lovenjoul of Martin Bodmer.

Een bekende Nederlandse verzamelaar was W.H.J. baron van Westreenen-Tiellandt, die de medenaamgever was van het museum Meermanno - Westreenianum.
Willem Hendrik Jacob baron van Westreenen van Tiellandt (1783-1848) was jongs af aan was Van Westreenen een hartstochtelijk verzamelaar. Van de verschillende collecties die hij bijeenbracht, was de verzameling boeken de belangrijkste. Hij was beïnvloed door het voorbeeld van zijn veel oudere achterneef Johan Meerman (1753-1815) en diens vader Gerard Meerman (1722-1771). Hun bibliotheek kwam in 1824 onder de hamer, in strijd met wat Johan Meerman in zijn testament had vastgelegd. Van Westreenen probeerde op de veiling door forse aankopen een belangrijk deel van die collectie bijeen te houden en op die manier cultureel erfgoed voor Nederland te bewaren.
Uiteindelijk vermaakte Van Westreenen zijn eigen bezit aan de staat. Sinds 1852 is het voormalige woonhuis van Van Westreenen een museum.

Onlangs kocht ik het fraaie boek Journaal van W.H.J. van Westreenen van zijn reizen naar Londen, Cambridge en Oxford in de jaren 1834 en 1835. In linnen gebonden, met goudopdruk. Het reisdagboek laat zijn dubbele belangstelling zien: het reizen zelf en het zien van nieuwe steden en landschappen en het verzamelen van boeken met een voorkeur voor incunabelen. Hij beschrijft van dag tot dag waar hij is, wat hem opvalt en wat hij koopt. Een voorbeeld:

"Den 30en Juny en 1en July doorliep ik weder verscheidene gedeelten der stad, - bezocht nog eens de Westminster Zaal, die een platte ingang heeft - de Expositie van schilderyen van levende meesters, bestaande echter voor 't grootste gedeelte in pourtretten, alsmede eenige afgietsels van antieke beelden, etc. in verscheidene zaalen van het fraaye Sommersets-house, - de St Pauls-kerk - de Post-Ofice, etc. de bank van Engeland; doorreed met eene wagen gezegd omnibus die 19 persoonen van binnen bevat, zonder de koetsier en afroeper achter, nevens de ingang geplaatst, verscheide nog door my onbezogte straaten, onder andere Cornhill, en zag zoo in 't voorbyryden de Gevangenis Newgate, de Zaal Guildhall - en de kerk van Newgate achter deeze gelegen, zoodat de straat tusschen dezelve en de gevangenis loopt.
Ik bezocht verschillende boekhandelaaren als Bohn - by het Strand (by deezen vondt ik het exemplaar der Charta Magna op pergament met origineele teekening voor keizer Alexander bestemd, waarvoor hy 700 Lst: vroeg) - Thorpe in de Bedfordstreet, Longmann Paternoster Row - en wederom de Hren Foss en Payne, waar ik verscheidene drukken op pergament als de Cicero van 1466 - de Isidorus van Augsburg 1472 - en de bulle van 1455 beschouwde."

Het is mooi om te zien hoe deze Baron het reizen en het verzamelen combineerde. Hij besteed in zijn aantekeningen meer tekst aan de boeken die hij ziet, in musea en bibliotheken, dan die hij zelf koopt. Toch ging hij naar Londen met een doel: hij wilde werken uit de bibliotheek van G.F.W. Kloss, die toen geveild werd, kopen. Maar er waren meer kapers op de kust, de Bodleian Library vermeldt op zijn webpagina's "Some 560 incunabula, mainly printed in Germany and, when known, nearly all with an earlier German provenance, were acquired from the collection of Georg Franz Burkhard Kloss (1787-1854), a physician from Frankfurt am Main, whose sale was held in London in 1835; the Bodleian spent a total of 343.30 there. The Kloss collection reflects an interest in the traditional academic disciplines". De catalogus van die veiling is overigens hier nog te koop.

Van Westreenen wist ook een aantal incunabelen te kopen en die zijn voor de liefhebber te zien in zijn eigen museum. Het is mooi te zien hoe deze verzamelaar zijn bezit vermeerderde: niet door roofmoord, niet door diefstal, niet door het zich ontzeggen van eerste levensbehoeften maar door het systematisch zoeken naar waardevolle aanvullingen voor zijn boekenbezit. Het reisverslag is een weergave van een paar maanden uit het boeiende leven van deze man.

sneuper

Wat zouden Remco, Ward en Rudy denken?

2008-03-27T22:50:00.002+01:00

Het is te bizar voor woorden, maar tijdens de Boekenweek met als thema "Van oude mensen..." zijn drie gerenommeerde Nederlandse auteurs overleden. En niet alleen dat: ze waren ook nog alledrie geboren in 1929.

Het nieuws over de dood van Hugo Claus was misschien wel het grootst. En terecht, want hij was toch wel de grootste van de drie. Op 5 april 1929 werd hij geboren in Brugge en hij zal herinnerd worden om Het verdriet van België. En door zijn poëzie, schilderkunst, filmscenario's en theaterstukken. Zelf heb ik geen grote collectie Claus. Een eerste druk van Het verdriet van België, een eerste druk van Belladonna en een gesigneerde uitgave van zijn bundel De Groeten, uitgegeven ter gelegenheid van Gedichtendag.
Claus heeft veel gedichten geschreven waar de dood in voorkwam. Mooi is echter zijn gedicht Envoi, uit de bundel Alibi uit 1985. De laatste strofe:
Ga nu, verzen, op jullie lichte voeten,
jullie hebben niet hard getrapt op de oude aarde
waar de graven lachten als zij hun gasten zien,
het ene lijk gestapeld op het andere.
Ga nu en wankel naar haar
die ik niet ken.

Maar ook de dood van Dirkje Kuik kwam onverwacht. De op 7 oktober 1929 geboren William Kuik overleed in haar slaap. Eerlijk gezegd heb ik nooit wat van Dirkje Kuik gelezen en kende ik haar alleen van mijn naam. Ik bezit dus niets van Dirkje, behalve een aantal gedichten die in verzamelbundels staan zoals in de dikke Komrij. Ook zij heeft over de dood gedicht, het gedicht Stervende man komt uit de bundel 45 gedichten uit 1969.
De oehoe ziet de zevenslaper in de nacht,
nog is het leven niet geweken.
De oude blaasbalg piept en hijgt onder de bontgekleurde deken,
het schrompelhoofd geel als citroen houdt dodenwacht.
Dan driemaal dat is scheepsrecht, spitst de tong zich uit de mond,
een benauwde houten vogel,
die koekoek roept
en staat het uurwerk stil.

Tot slot overleed ook de op 21 juni 1929 in Amsterdam geboren Ed Leeflang, die in 1979 debuteerde maar toch niet echt grote naam maakte. In elk geval heeft hij mijn boekenkast niet bereikt. Een strofe uit zijn gedicht Museum uit zijn bundel Bezoek aan het vrachtschip uit 1985:

De mouwen liggen uitgespreid
zodat het nog gedachten kan omhelzen,
die in dat leven niet zijn uitgesproken
en van dat sterven niet zijn afgeleid.

Drie auteurs uit 1929 overleden in één week. Zit daar een verband tussen? Waarschijnlijk niet. Toch was het bijna een kwartet geweest, Henk Romijn Meijer (geboren 9 augustus 1929) overleed vorige maand in Frankrijk. Het getuigt in elk geval van grote solidariteit tussen deze jaargenoten dat zij gezamenlijk de tocht naar het hiernamaals maken en zo de Boekenweek van extra cachet voorzien, maar het berooft ons in één klap wel van een generatie auteurs.

Gelukkig zijn er nog Nederlandstalige auteurs uit 1929 in ons midden: de op 28 juli 1929 geboren Remco Campert is misschien wel de bekendste, en mijn favoriete levende 1929-er, maar niet de enige. Ondanks dat hij mooi kon dichten over sterven, is hij nog onder ons. Lees maar De stervende grootvader:
Mijn hand,
als de magere vogeltjes in de winter,
plukt aan het laken.

Mijn keel,
die zingen frivool vond,
kreunt nu van pijn.

O mijn dochter,
rouw en berouw
breken in mijn ogen aan.

Wie zijn dan de andere 1929-ers? Nou, bijvoorbeeld auteurs als Ward Ruyslinck (17 juni, bekend van Het reservaat en Ontaarde slapers), Armando (18 september, die recent een deel van zijn kunstwerken in vlammen zag opgaan), Rudy Kousbroek (1 november, lijstduwer voor Partij voor de Dieren), Kees Fens (18 oktober, die briljante stukken over klassieke literatuur schrijft in de Volkskrant), Andries Welkenhuysen en M.C. van den Toorn (hoewel dat geen literaire auteurs zijn. Wel grappig dat Andries debuteerde op 63-jarige leeftijd), en Wies van Groningen, Zouden al deze 1929-ers inmiddels onrustige gevoelens hebben? Vragen ze zich af wie van hen de volgende is van wie een necrologie zal verschijnen? Schrijven ze de onrust op dit moment van zich af?

De conclusie is wel dat 1929 een jaar was waarin veel literair talent werd geboren, zeker als we bedenken dat het ook nog het geboortejaar was van Renate Rubinstein (16 november), de in 2006 gestorven J.P. Guépin en de vermoorde Anne Frank. De conclusie is ook dat er nog veel generatiegenoten onder ons zijn. En dat is, op de dag van de begrafenis van Hugo Claus, een geruststellende gedachte.

sneuper

Schietschrijver

2008-03-17T21:13:00.001+01:00

Dramatisch bericht in alle kranten vandaag: een Duitse soldaat heeft bekend dat hij de piloot was die tijdens de Tweede Wereldoorlog Antoine de Saint-Exupéry heeft neergeschoten. De Saint-Exupéry is de schrijver van De Kleine Prins, het meest vertaalde boek uit de Franse literatuur. Nadat de schutter zijn daad bekende tegenover een Franse krant werd het vervolgens opgepikt door NRC, Guardian, New York Times, Fox news en natuurlijk Tuscaloosa News.
Uiteraard is het een drama om één van je favoriete auteurs te vermoorden en aangezien de dood van De Saint-Exupéry decennialang een mysterie was, is het nieuws. Aan de andere kant doet het geen recht aan die andere 71.999.999 doden van deze oorlog: elke dood was dramatisch.

De Duitsers lieten zich niet onbetuigd bij het vermoorden van auteurs. De Saint-Exupéry werd dan misschien 'per ongeluk' vermoord, dat gold niet voor auteurs als Etty Hillesum, Jan Campert, Peter Hammerschlag, Anton de Kom, A.M. de Jong en vele, vele anderen. Toch is het goed dat Horst Rippert - broer van de bebaarde zanger Iwan Rebroff - alsnog spijt betuigt.

De Saint-Exupéry was gevechtspiloot in de oorlog. Er zijn meer auteur-soldaten geweest, zoals David Webster, maar in het bijzonder toch ook Jaroslav Hasek, die soldaat was in de Eerste Wereldoorlog en een briljant boek schreef: De lotgevallen van de brave soldaat Svejk. Eén van de beste anti-oorlogsboeken, vooral omdat de schijnbaar argeloze, altijd vriendelijke soldaat Svejk door elk bevel letterlijk te nemen en tot in het absurde uit te voeren, het autoritaire gezag en militaristisch gedrag te kijk zet. En daarmee duidelijk maakt hoe belachelijk oorlog eigenlijk is.

sneuper

Lot 228: Jacques den Haan is here!

2008-03-02T14:53:00.003+01:00

En toen was ik ineens de bezitter van een kleine collectie uitgaven van Jacques den Haan. Eén van de lots bij Bubb Kuyper die ik binnenhaalde bestond wat mij betreft vooral uit het boek van Van der Meulen, waar ik hier al over schreef. Maar zoals in de omschrijving stond waren er ook nog "24 others". Van die 24 waren er 5 uitgaven van Jacques den Haan.

De vraag is of ik daar blij mee ben. Ik ben natuurlijk blij met élk boek, maar de vraag is of ik zó blij ben met Jacques dat ik hem een ruime plaats in mijn boekenkast gun. Hoewel die vraag eigenlijk al beantwoord is, want in mijn CPNB-verzameling staan al de uitgaven Goed Geboekt (geschenk, 1954) en Het gevaarlijke boek (essays, 1958) van zijn hand en bovendien heb met enige regelmaat verwezen naar één van de bijdragen in Verzamelen is ook een kunst. Onsterfelijkheid in oude boeken dat door Den Haan is samengesteld (zie hier en hier). Zo beschouwd bezit ik al veel Den Haan.

Maar nu heb ik enkele uitgaven van Den Haan die ik nog niet eerder kende en die een nieuwe beoordeling vragen. De vraag daarbij is: wie is Jacques den Haan eigenlijk? Op de site van DBNL staat een lijstje met zijn publicaties (één van de vijf die ik nu heb ontbreekt daar overigens) maar verder geeft het weinig informatie. Gelukkig staat hier al meer informatie: hij was een ex-boekverkoper die zijn ervaringen daarover heeft opgeschreven en die daarnaast nog veel meer essays over boeken, boekverkopers, verzamelaars en lezers heeft geschreven. Zo beschouwd is hij een beetje de Boudewijn Büch van de jaren '50 en '60. Eén ding heeft hij in elk geval voor op Büch: er is een prijs naar hem vernoemd, de Jacques den Haan bokaal voor de beste boekverkoper in Groningen. Verder was hij op veel fronten actief, hij schreef bijvoorbeeld de flaptekst voor de derde druk van Nescio's De uitvreter, Titaantjes, Dichtertje (1947) en hij was een vermaard criticus in zijn tijd. W.F. Hermans zei in 1962 over hem: "De enige criticus die een beetje leesbaar over boeken schrijft en die daarbij ook nog voldoende belezen is, is Jacques den Haan." Maar dat kwam natuurlijk omdat Den Haan een heel positieve recensie over De donkere kamer van Damocles had geschreven (blijkt uit deze lijst).

Tussen de vijf exemplaren die ik bij Bubb van Den Haan kocht zaten ook exemplaren van Het gevaarlijke boek en Verzamelen is ook een kunst, die ik nu dus dubbel heb. Verder heb ik nu Boeken en publiek (1947, Bayard Reeks no. 24), Jacques den Haan staart uit het raam. Luchtigs over leven en lezen (1962) en Ja, 't is een blij gezicht... (1958, Prikkel pocket 224). Jacques den Haan staart uit het raam is een oubollig boekje, een verzameling columns over onder meer zijn ervaringen als boekverkoper. Het weerspiegelt de tijdgeest en is duidelijk bijna een halve eeuw oud. De stukjes die hij schrijft zijn elders beter geschreven - bijvoorbeeld over bibliomanie of over de onechtheid van bestsellers. Ik bedenk me dat een boek als dit eigenlijk een gebundeld weblog is: een rijtje luchtige observaties over dingen die je bezighouden. Het is geruststellend te weten dat ook mijn weblog over een tijdje oubollig zal worden gevonden, .

Boeken en publiek is een lezing die Den Haan in 1946 hield in het Waaggebouw in Amsterdam ter gelegenheid van de tentoonstelling van boeken, manuscripten en portretten "Kunst van het Woord in Zuid en Noord". Deze lezing - 62 jaar geleden gegeven - gaat vooral over het bijzondere van lezen en boeken, maar is net zo gedateerd als Staart uit het raam. Ja, 't is een blij gezicht is een dubbeluitgave: een korte beschouwing van Den Haan over het fenomeen "pocket-book" dat toen in opkomst was en daarna een hele serie belegen cartoons van de in 2006 overleden Frits Müller over grafische termen (de term "gietmond" gaat vergezeld van een tekening over iemand die een borrel drinkt).

Kortom, wat moet ik er mee? Dit soort boeken is onverkoopbaar, dus op Marktplaats zetten heeft geen zin. Weggooien is jammer, daar zijn ze dan toch niet onleesbaar genoeg voor. En omdat ze over boeken gaan en Den Haan ook een paar hele mooie dingen geschreven heeft, besluit ik bij deze om ze allemaal op te nemen in mijn bibliotheek, in de categorie "boeken over boeken".

Welkom thuis, Jacques.

sneuper

5-tig-duizend!

2008-02-18T10:59:00.003+01:00

Vandaag, maandag 18 februari om 10.06 uur, meldde zich de 50.000e bezoeker van mijn weblog. Dat leidt deze keer tot een bijdrage die niet direct over boeken of schrijvers gaat, maar waarin ik uitsluitend mijzelf bewierook.

Ik heb al een paar keer geschreven over de statistieken van mijn blog, omdat ik het zo fascinerend vind om te zien hoe bezoekersstromen lopen en hoe je dat kunt beïnvloeden. En bovendien ben ik onder de indruk dat kennelijk zovelen de moeite nemen om mijn blog te lezen. Toen ik bijna precies 3½ jaar geleden met bloggen begon had ik daar weinig verwachtingen over. Ik was dan ook blij verrast toen binnen twee maanden 500 bezoekers de weg naar mijn blog hadden gevonden. In mei 2006 begroette ik de 20.000e bezoeker. En nu dus 50.000. Waar het stopt? Wie zal het zeggen...

In elk geval ziet de bezoekersgrafiek per maand er aldus uit.

Volgens mij is sprake van meer stabiele bezoekersaantallen per maand en ik schat dat het gemiddeld op ongeveer 1.400 per maand terecht zal komen, dat betekent ongeveer 16.500 tot 17.000 bezoekers per jaar. Als dat zo is, begroet ik rond de jaarwisseling 2010-2011 de 100.000e bezoeker. Ik laat u tegen die tijd weten of het gelukt is.

Nog even iets over de 50.000 bezoeker, hij/zij is afkomstig uit Emmeloord, bekeek 6 pagina's op mijn blog en bereikte mij via een link die staat op de pagina van collega-boekenblogger Boekengek. Ik vind het een passende doorverwijzing voor zo'n memorabel moment en dank bij deze Boekengek voor zijn bijdrage aan deze mijlpaal.

50.000 is een mooi getal. Daarom wordt aan het bereiken van 50.000-mijlpalen alom aandacht besteed. In Zwolle werd de bouw van het 50.000e huis vergezeld van een gedicht.
Maar er zijn ook tal van bloggers die het vieren, zoals deze, deze, deze, deze, deze en deze, om er een paar te noemen.

Als je kijkt naar de zojuist uitgelekte lijst van Best Verkochte Boeken dan is een oplage van 50.000 de categorie waarin zich ook de Aanslag van Harry Mulisch zich bevindt. Hoewel: Mulisch bereikte dit in één jaar, en ik in drie en een half. Maar het gaat om het idee.

Beste lezers, ik ga u niet bedanken want dat deed ik een paar weken geleden al. Ik ga nu verder met het drinken van champagne.

sneuper

The Shell - meer informatie bekend

2008-02-16T13:26:00.002+01:00

Deze keer dan toch iets meer over de mysterieuze uitgave The Shell van Adriaan van Dis. Hoewel het boek zelf ondanks alle naspeuringen een mysterie blijft wil ik het natuurlijk wel hebben. Anders is mijn collectie Van Dis niet compleet. Ik besloot daarom de auteur zelf maar eens naar de feiten over The Shell te vragen. Het duurde even voor ik antwoord kreeg en eerlijk gezegd had ik niet verwacht antwoord te krijgen: wat moet een drukbezet auteur en televisiemaker als Van Dis met al die vragen van één van zijn lezers?

Tot ik op een dag toch antwoord kreeg, dit is wat Adriaan van Dis schreef:

“Beste X,
Uw brief arriveerde in woelige tijden. Net na mijn Afrika reis (voor 7 documentaires) en tijdens een verhuizing in Parijs. The Shell schreef ik voor het afscheid van de heer Walter pres dir vd Shell of is het Wagter (?). In piepkleine oplage. Ga ik wel eens tot een echte novelle uitwerken. Ik kan u niet aan een exemplaar helpen. Als troost: Leeftocht. Hartelijke groet, Adriaan.”

Het was overigens bij het afscheid van Lo van Wachem dat het boekje verscheen, maar het is logisch dat het 15 jaar later niet helemaal meer scherp in de herinnering van Van Dis staat.
De documentaires waar hij op doelt worden inmiddels uitgezonden en geven een fascinerend beeld van het Afrika van vandaag. Maar duidelijk is ook dat The Shell bestaat en al is de oplage klein, het zal ooit in mijn kast staan. Net zoals ik een exemplaar van Weet u… over Nescio (oplage: 25) na jaren in mijn bezit heb gekregen en net zoals Weer een nieuw vak van Hugo Brandt Corstius ooit in mijn kast belandde. Als het mij lukt om temidden van fanatieke Nescio-jagers een exemplaar van Weet u… op de kop te tikken, zal het mij zeker lukken met The Shell (voor goede tips houd ik mij aanbevolen).

O ja, en de "troostvolle Leeftocht" waar Van Dis aan refereerde, is ook nog eens gesigneerd. Zie hier een afbeelding.

Sneuper

Ik ben toegedicht

2008-01-31T20:42:00.000+01:00

Vandaag was het een superieure gedichtendag. Zoals elk jaar toog ik ter gelegenheid van gedichtendag naar Verwijs in de Passage in Den Haag. Verwijs is de plek waar ik twee jaar geleden een indrukwekkende performance van Menno Wigman zag en waar ik drie jaar geleden achter het net viste toen er op gedichtendag boeken werden uitgedeeld (wat de boekhandel later ruimschoots goedmaakte).

Enfin, genoeg herinneringen aan deze boekhandel en door de storm toog ik dus naar mijn traditionele gedichtendag-plek. In de winkel was een medewerker aanwezig die winkelende klanten toedichtte door hen een gedicht voor te lezen uit de bundel van Mark Boog, de auteur van de bundel van dit jaar.

Ik werd verblijd met het gedicht Wie, geniaal...
Wie, geniaal, genadeloos, heeft de spiegels opgehangen
in deze kamer? Wie haalt ze weg? Wie stoort zich eraan
behalve die gestoord wil zijn? Ik draai me naar je om

en daar ben je, precies waar ik dacht dat je zou zijn.
Ik reik en raak je. Geen glas. Geen gezichtsbedrog.

maar vingertop aan vingertop dat wat ik, bij gebrek
aan woorden, beschrijf als wij. Je knikt, glimlacht,

draagt stenen bij aan een heel ander huis dan voorzien,

bouwt de illusies op die de zin zijn van onze zintuigen.
Ik hef mijn oude loflied aan op de deuren en de muren.

Voorlopig niet op reis, zoveel is zeker. Geen doel
dat niet verbleekt in dit witte licht, geen oog dat ziet.

Piet Gerbrandy schreef in de Volkskrant al een lovende recensie over deze bundel, en terecht.
Maar ik was verbaasd dat het me zoveel deed om toegedicht te worden. Ik stond daar in de winkel en tegenover mij stond iemand gepassioneerd een gedicht aan mij voor te dragen. Ik vond het indrukwekkend, ontroerend zelfs.

Mijn eerste gedachte toen ik deze medewerker zag was: waarschijnlijk word ik weer over het hoofd gezien, net als toen en toen. Groot was mijn opluchting toen ik werd opgemerkt en toegesproken. Een optreden met één toeschouwer. Het was het meest indrukwekkende optreden dat ik ooit had meegemaakt.

O ja, ik kreeg ook nog de gedichtendag-zakdoek, met een gedicht van Eva Gerlach. En ik kocht de bundel van Mark Boog natuurlijk. Dat is al de negende gedichtendagbundel die is verschenen en gelukkig heb ik ze allemaal (waarvan twee gesigneerd: Hugo Claus en Menno Wigman).

Het was een mooie dag, want ik ben toegedicht.

sneuper

Ga weg en krijg een boek

2008-01-26T16:44:00.001+01:00

Een tijdje geleden schreef ik over een tip van een andere verzamelaar over een voor mij nog onbekende uitgave van Adriaan van Dis. Het ging om de uitgave The Shell, kennelijk verschenen bij het afscheid van een of andere bestuurder van de oliemaatschappij.

Dit boekje blijft mij maar bezighouden: waarom krijgen sommige mensen dit soort mooie dingen? Ik bevind mij helaas nog niet in de positie dat ter gelegenheid van mijn afscheid door literaire auteurs speciale uitgaven worden geschreven. Verschillende andere mensen wel, waaronder deze Shell-directeur. Maar hij is niet de enige. Een paar voorbeelden uit eigen bezit:

Toen de inmiddels overleden Harry Lockefeer vertrok als hoofdredacteur van de Volkskrant, schreef Hugo Brandt Corstius het boekje De Hoofdredacteur (oplage: 1000), waarin hij terugblikt op de hoofdredacteuren die hij in zijn rijke carrière heeft ontmoet. Hij schrijft: “Voor columnisten is Harry de ideale hoofdredacteur – en ik zeg dat op grond van een ruime ervaring met de soort. Hij laat je met rust, maar hij laat wel even merken dat hij je leest.”
Manuel van Loggem schreef een boekje voor het afscheid van Jan Manders van de zetcentrale Meppel (eveneens oplage 1000), waar de serie nieuwjaarsgeschenken van afkomstig was waar ik zo dolgelukkig mee was (lees hier het verhaal). Jan Manders was adjunct directeur van de zetcentrale en mede verantwoordelijk voor de serie bibliofiele uitgaven. De hoofdrol in dit verhaal van Van Loggem wordt gespeeld door ene Jan Wanders, die afscheid neemt van zijn bedrijf.
Bij uitgeverij De Buitenkant verscheen in 2001 (in een oplage van – u raadt het al – 1000) een verzameling gedichten over boek, bibliotheek en lezer bij het afscheid van J.H. de Swart als bibliothecaris van de Vrije Universiteit. Het zijn vooral Nederlandstalige gedichten, waaronder het beroemde (maar niet zo complimenteuze) De Bibliofiel van Nico Scheepmaker en Het boek van Lucebert. De bundeling heet Niet nog een boek, naar het gedicht van Yang Wangli:
De klassieken heb ik gelezen,
ben erop uitgestudeerd,
aan gedichten overat ik me,
hoef ze niet meer.
Maar mijn rusteloze geest zoekt voort
en lijkt nooit tevreden,
ik probeer op het raampapier
de regendruppels te tellen.
Toen Maarten Asscher afscheid nam van uitgeverij Meulenhoff verscheen de bundeling Over x-jes, de zandloper en de herenbobbel, met bijdragen van de auteurs van Meulenhoff. Ook Adriaan van Dis was een Meulenhoff-auteur, van hem staat het verhaal Naar het ballet in de bundel. Verder doen auteurs als Amos Oz, André Brink, Kester Freriks, Oek de Jong, Herman Koch, Marcel Möring, Nelleke Noordervliet, Jan Siebelink, Carolijn Visser en Dirk van Weelden mee.
Joop van Riessen nam enkele jaren geleden afscheid als hoofdcommissaris van de Amsterdamse politie. Ter gelegenheid daarvan schreef misdaadauteur Simon de Waal De zaak van Riessen. De herinneringen van medewerkers aan Van Riessen zijn in de vorm van een rechtszaak tegen hem (omdat hij weigert met pensioen te gaan) weergegeven. In dit boek staan ook enkele van mijn herinneringen aan Van Riessen opgenomen in het verhaal (maar ik zeg niet welke dat zijn).

Vier mooie voorbeelden van afscheidsliteratuur. Ik had een heel ander stukje voor ogen toen ik begon te schrijven in plaats van deze opsomming; ik heb namelijk wel iets bijzonders te vertellen over dat boekje van Adriaan van Dis. Maar ik ben weer eens blijven dwalen in mijn eigen bibliotheek en die bijdrage moet wachten tot een volgende keer.

sneuper

17.265 keer bedankt voor 213 woorden aandacht

2008-01-06T19:52:00.001+01:00

Blogs zijn net boeken: ze willen gelezen worden. En boekenblogs zijn in dat opzicht dubbel behoeftig: ze willen zelf gelezen worden én ze willen dat de beschreven boeken gelezen worden. Daarmee doen boekenblogs een groot appèl op de bloglezer en ik kan me voorstellen dat dit vechten tegen de bierkaai is in deze tijd van ontlezing, maar we houden desondanks moedig stand.

Daarom wil ik alle 17265 lezers van 2007 bedanken. Of liever: alle bezoekers. Want mijn teller telt wel clicks, maar het is de vraag of mijn blog daadwerkelijk wordt gelezen. Misschien surft het grootste deel alleen maar voorbij.

Dus vraag ik opheldering aan Google Analytics. Die leert dat 75% van de bezoekers unieke bezoekers zijn - dus 25% is teruggekomen. En men bleef gemiddeld 44 seconden op mijn blog hangen.

Hoeveel lees je in 44 seconden? In die tijd lees ik zelf ongeveer 213 woorden (zojuist getest). Dat betekent dat de gemiddelde lezer van dit stukje op dit punt al ruim de helft van zijn aandacht heeft opgebruikt.

Ik troost mij met de gedachte dat alle 17.265 bezoekers samen vorig jaar precies 211 uur en één minuut mijn blog hebben gelezen. Dat is pas serieuze aandacht!

Daarvoor wil ik u hartelijk danken, met dit stukje dat precies 213 woorden telt.

sneuper

Lot 228: Over de liefhebberij voor boeken

2007-12-28T19:05:00.000+01:00

Het vervolg van Sneuper's veilingavonturen bij Bubb Kuyper leidt langs een lot met boeken over boeken. Waarom heb ik überhaupt op dit lot ingetekend?

In 2004 kocht ik een exemplaar van Bibliotheken van Boudewijn Büch. Het eerste hoofdstuk gaat over "boekenhaat, boekenliefde en bibliotheken", kortom de gebruikelijke thema's van Büch. Als hij ingaat op het verschijnsel "pathologische verzamelaars", schrijft hij:
Otto Mühlbrecht heeft over dat aspect aan het einde van de vorige eeuw een mooi boek geschreven. Dat boek werd door R. van der Meulen in 1896 voor Nederland bewerkt: Over de liefhebberij voor boeken. In dit boek komt het heerlijke hoofdstuk voor 'De liefheberij tot hartstocht geworden - bibliomanie'. Er worden in dit hoofdstuk de raarste mensen opgevoerd. (...) De Nederlander die tussen zijn boeken wilde sterven, in het midden van de vorige eeuw, mag ook een opvallende patiënt worden genoemd. De dominee die zijn boekerij voor een groot bedrag kon verkopen maar sprak: 'Ik verkoop mijn lijf niet,' evenzeer."

Sindsdien prijkt dit boek op mijn wenslijst en tot mijn vreugde zat een exemplaar ervan ook in de veiling van Bubb. De omschrijving van lot 228 was:

Meulen, R. van der. Over de liefhebberij voor boeken. Leyden, A.W. Sijthoff, 1896, VIII,347,(3),(78 advert.)p., 18 (col./ fold.) plates/ facs., over 200 textills., orig. hcl. with gilt and dec. wooden sides, large 8vo.
- Occas. sl. foxed. Binding partly (sl.) worn.
Buijnsters, P.J. Het verzamelen van boeken. Een handleiding. Utr., HES, (1992), 2nd rev. enl. ed., 320p., ills., orig. cl. w. dustwr. - AND 24 others, incl. sm. publications, i.a. TWEE EEUWEN BRANDT EN PROOST. Een bijdrage tot de geschiedenis van de boekbinderij, de uitgeverij van bijbels en kerkboeken en den papierhandel in Nederland (...) (Amst., 1942, (col.) plates, ills., orig. hcl., 4to) and J. ROMIJN and A.L. SÖTEMANN (ed.), Bont-boek over Bond en boek. Een gevarieerde verzameling opstellen over het uitgeven, produceren en distribueren van boeken (Ibid., 1955, ills., orig. wr.).

En nu is dit boek van mij! Interessant was dat de nota van de vorige eigenaar, de weledelgeboren heer G. van Dijk uit Wormerveer, er nog in zat. Deze heeeft het boek op 2 december 1960 - dus 37 jaar eerder - gekocht bij antiquariaat en boekhandel Langerveld te Rotterdam. Het boek kostte toen fl. 7,50 oftewel omgerekend 3,40 euro. Er bestaat nog steeds een antiquariaat Langerveld in Burgh-Haamstede, maar of het dezelfde is weet ik niet.

Over de liefhebberij voor boeken is een indrukwekkend fraai boek. Het door Büch aangehaalde hoofdstuk over bibliomanie is het vierde hoofdstuk van het boek. Daarvoor schrijft Van der Meulen hoofdstukken over de stoffelijke waarde van boeken (waarin hij merkwaardige schommelingen in prijzen beschrijft), over de pleegvaders van het boek (met een prachtige losse kleurenfacsimile van een pagina uit de Gutenbergbijbel uit 1455 op ware grootte) en over de bibliofilie en de liefhebberijen die er mee in verband staan. Van der Meulen beschrijft daarin verschillende redenen waarom verzamelaars verzamelen: om de zeldzaamheid van uitgaven, om de waarde ervan of om andere redenen. Eén van die redenen is volgens Van der Meulen de curiositeit van titels, zo noemt hij onder meer Geschockeerde Blom-Cap, t'samen ghenaeyt van veelderhande lappen, ende wel warm gevoert met Schotse Bockenvellen, gemaeckt op 't versoeck van verscheyden, niet Tulpisten, maer oprecht Bloemisten uit de tijd van de tulpenhandel. Aparte aandacht heeft hij voor ex-libris en boekdrukkers- of uitgeversmerken en natuurlijk bijzondere banden, waarvan talloze fraaie voorbeelden zijn opgenomen. Hierbij is separaat een schitterende "specimen van chromolithographie vervaardigd in het etablissement van P.W.M. Trap te Leiden" opgenomen, bestaande uit een "afbeelding der versierde snede van een door Albertus Magnus gebonden Bijbel".

Vervolgens zijn er hoofdstukken over de liefhebberij voor boeken in Engeland ("het eldorado der bibliophilen"), in Frankrijk (waar men "den smaakvollen boekenminnaar moet zoeken. Geen land heeft zooveel degelijke boekenkenners en -verzamelaars aan te wijzen als Frankrijk") en in Duitsland en Nederland (in de beide landen "kan van de eigenlijke bibliophilie maar weinig sprake zijn"). Voor Nederland worden Martinus Nijhoff en Frederik Muller aangehaald als pleitbezorgers voor de liefhebberij van boeken. Muller was antiquaar en bibliograaf in Amsterdam en later ook veilingmeester, waarbij hij onder andere de bibliotheken van Van Lennep en Joh. Enschedé veilde. Hij stond overigens niet bekend om zijn goedkope boeken, koopjes waren er op zijn veilingen nooit, aldus Van der Meulen. Ook Nijhoff was antiquair en veilingmeester.

Opmerkelijk is dat in het boek een "aanhangsel" aanwezig is van bijna 80 pagina's die in feite één grote reclamefolder is voor Sijthoff-uitgaven, waaronder de "Handleiding voor het zelfvervaardigen van linnengoed, het wasschen van onderkleeren, huishoud- en beddelinnen en hunne verder verzorging". Voor slechts fl. 1,50 bij de boekhandel. Dat aanhangsel is een mooie staalkaart van de Nederlandse boekhandel aan het einde van de 19e eeuw.

Wie was Van der Meulen eigenlijk? Rimmer Reinders van der Meulen werd 28 december 1850 te Bolsward geboren als oudste zoon van Reinder Rimmers van der Meulen en Sibbeltje Rientses Dijkstra, zo lees ik in zijn levensbericht. Hij werd opgeleid tot werk in de boekhandel en heeft onder meer jarenlang de jaarlijkse catalogus van in Nederland uitgegeven boeken verzorgd (Brinkman's catalogus). Overigens trouwde hij met de dochter van Brinkman. Naast diverse bibliografische werken publiceerde hij in 1883 Boekhandel en Bibliographie, dat door boekhandelaren wordt beschreven als "een handboek, welks degelijke bewerking van het grootste nut kan zijn tot het verkrijgen van een grondige kennis van ons vak". Over de liefhebberij voor boeken verscheen dus in 1896, "het plan daartoe, zegt de schrijver in zijn Voorbericht, was reeds geruimen tijd geleden opgevat, maar nam een vasteren vorm aan, toen de uitgever hem uitnoodigde tot een Nederlandsche bewerking van Otto Mühlbrecht's Die Bücherliebhaberei am Ende des 19. Jahrhunderts. De bedoeling van den schrijver was echter meer iets te geven in den trant van Henri Bouchot's Le Livre en Percy Fitzgerald's The book fancier; al erkent hij gaarne de verplichting die hij ook aan Mühlbrecht's arbeid heeft gehad, in zijn geheel heeft het Hollandsche werk een van het Duitsche afwijkend karakter gekregen." Fitzgerald's boek is trouwens hier te downloaden.

Van der Meulen publiceerde nog enkele boeken over het boekenvak en het drukkerswezen. Hij overleed in 1825. Zijn zoon schrijft: "Den 30^sten September 1925 verzond hij zijn laatste proef van de September-aflevering der Nederlandsche Bibliographie; den 23^sten October overleed hij aan een ziekte, waarvan de eerste verschijnselen zich in de eerste helft van het jaar hadden geopenbaard. Toen Van der Meulen op den stillen herfstmiddag van den 26^sten October naar zijn laatste rustplaats werd geleid, werd aan zijn graf stil en in woorden getuigd van de dankbaarheid en waardeering voor den bibliograaf, den bibliothecaris en den schrijver over het boek, zij die het meest in hem verloren, betreurden den mensch." Van der Meulen werd 74 jaar.

Al met al is dit boek een lust voor het oog door de schitterende uitvoering van de illustraties en de mooie voorbeelden in de tekst. Dat mijn boek een licht beschadigde band heeft is niet zo heel erg; de inhoud maakt het meer dan goed. Het heeft nu al een ereplaats in mijn bibliotheek. Niet voor niets gebruikt de universiteit van Maastricht het boek als kapstok om de eigen boekenverzameling te beschrijven.

Ik had ook iets willen vertellen over al die andere fraaie boeken in lot 228, maar dat moet wachten tot een volgende keer. Ik kom gewoon woorden tekort om het boek van Van der Meulen te beschrijven. Volgende keer ga ik in op de boeken van Kruizinga, Den Haan en Buijnsters en anderen die ik met Van der Meulen op de kop tikte.

sneuper

Lot 2517: Multatuli

2007-12-13T19:44:00.000+01:00

In de Volkskrant verscheen vorige week een enthousiaste recensie van Kees Fens over het zojuist verschenen facsimile van het handschrift van de Max Havelaar van Multatuli. Alom en terecht is de Max Havelaar erkend als belangrijkste boek in de Nederlandse literatuur en het is dus terecht dat het oorspronkelijke handschrift beschikbaar wordt gemaakt voor de lezers van het meesterwerk. Fens schrijft: "En toch zal ieder die Multatuli bewondert, de reproductie willen hebben. Als het zichtbaar verslag van de ontstaansgeschiedenis van een meesterwerk." Zie hier de pagina van uitgeverij Lubberhuizen van dit boek en hier een verslagje van de presentatie ervan op 6 december jongstleden.

Helaas heb ik deze facsimile (nog) niet in mijn bezit. Ik was immers druk met enkele andere aankopen in de laatste veiling van Bubb Kuyper. Eén van de lots was een Multatuli-lot. De omschrijving ervan:

Multatuli. Volledige werken. Vol. I-XVI. Ed. G. Stuiveling. Amst., G.A. van Oorschot, 1950-1984, 16 vols., plates, india-paper, orig. giltlettered cl. w. (unif.) dustwr.
- Some vols. w. minor defects.
Over Multatuli. Vol. 1-37. Ed. E. Francken a.o. Amst., Huis aan de drie grachten, 1978-1996, 37 vols., ills., orig. (unif.) wr. - AND 4 others.

Ik bezat al een deel van de Volledige Werken van Multatuli, namelijk de delen 8-25. Daarin staan al zijn briefwisselingen en veel nagelaten teksten. Ik heb gefascineerd zijn correspondentie gelezen rondom de verschijning van Max Havelaar, prachtig om de wording te zien van een boek dat later een monument in de Nederlandse literatuur zou worden. Dat zal ongeveer hetzelfde gevoel zijn als Fens had bij het doorbladeren van het facsimile.

Maar nu heb ik dan eindelijk ook de delen 1 tot en met 7, in eerste druk nog wel, zodat alle delen van Multatuli's verzameld werk in mijn kast staan. Eindelijk ben ik af van alle losse edities van zijn werken, nu is het één complete serie geworden.

Bij dit lot zaten ook "4 others". De vraag is natuurlijk wat die "4 others" zijn en dat bleek pas bij het ophalen van de boeken. Welnu, het viel niet tegen: het zijn een uitgave van de Minnebrieven, een uitgave van het Multatuli-genootschap door W.F. Wertheim, een exemplaar van Genie en Wereld - Multatuli (dat is een verzameling essays over Mulatuli uit 1970 met bijdragen van o.a. Garmt Stuiveling, Hella Haasse en Beb Vuyk) en een exemplaar van de Van Oorschot-uitgave van essays over Multatuli uit 1950 (behorend bij het verzameld werk). In deze laatste uitgave onder meer een bijdrage van Du Perron die in 1937 schreef: "ik heb een lievelingstheorie - die ik nog steeds geen aanleiding vindt te herzien - dat onze hele literatuur drie, zegge drie werkelijk grote prozaschrijvers rijk is: Multatuli, Couperus en Van Schendel. (...) Multatuli de rijkste persoonlijkheid, de geniaalste figuur." Ook Hermans, Elsschot, Vestdijk, Vosmaer, Carmiggelt, Ter Braak en Busken Huet zijn in deze kleine prachtuitgave terug te vinden.

In Genie en Wereld zit (uiteraard) een heel hoofdstuk over de Max Havelaar die vooraf wordt gegaan door een serie afbeeldingen. Die begint met een los ingeplakte tekening van Johan Braakensiek van Multatuli op het zolderkamertje van Au Prince Belge, bezig met zijn boek. Fens schrijft: "Iedereen hoort de tekening van de schrijvende Multatuli – in armzalige kleding, duidelijk kou lijdend in een kamertje van niks – van Johan Braakensiek te kennen."
Voor wie het niet kent: zie hierboven (met dank aan DBNL). Natuurlijk bevat het boek ook een afdruk van een pagina uit het handschrift dat dus nu in facsimile beschikbaar is en afdrukken van verschillende drukken en vertalingen van de Max Havelaar.

Een heerlijk toetje bij dit lot zijn 37 afleveringen van het tijdschrift Over Multatuli, dat nog steeds bestaat en ook wordt uitgegeven bij uitgeverij Bas Lubberhuizen (men is inmiddels aangekomen bij nummer 59). Aan de verschillende nummers hebben de bekende Multatulianen in de loop der jaren bijgedragen: in de eerste plaats Garmt Stuiveling, maar ook Nop Maas, Multatuli-biograaf Dik van der Meulen en auteurs als Karel van het Reve en W.F. Hermans.

Die laatste kwam ik ook al tegen in de verzameling essays van Van Oorschot, waarin hij stelt dat er zonder Multatuli zelfs geen Nederlandse literatuur zou zijn. Hij zegt: "Multatuli moest de hele Nederlandse literatuur in zijn eentje opbouwen: de roman, het drama, de poëzie, het prozagedicht, de rhetoriek en het pamflet. (...) Zodoende werd het enige leesbare proza voortgebracht dat de 19e eeuw heeft opgeleverd." In Over Multatuli is Hermans in het eerste nummer (maart 1978) al paraat. Daar schrijft hij over de afbeeldingen van Multatuli. In feite is het een bijdrage over de geschiedenis van de fotografie waarbij hij zijn conclusies gebruikt om de echtheie van enkele bekende portretten van Multatuli te betwisten. De volledige tekst van deze bijdrage staat overigens ook hier.

Hermans heeft in de eerste 30 nummers van Over Multatuli 7 bijdragen gehad. Interessant is die uit nummer 17 (september 1986), waarin hij schrijft over de fotografische herdruk van de vijfde druk van de Max Havelaar (Bezige Bij, 1986). Dat is de editie van 1881 en het was de laatste waaraan Multatuli zelf had meegewerkt (hij overleed in 1887). In die editie waren wijzigingen aangebracht ten opzichte van eerdere uitgaven. Volgens Hermans is deze editie dus gezaghebbend, en niet bijvoorbeeld de door Garmt Stuiveling geredigeerde versie die in het Volledig Werk is opgenomen. Hermans zegt: "Een dergelijke combinatie van diverse lezingen zou feitelijk Max Stuivelaar door Garmt Haveling moeten worden genoemd. (...) De door Stuiveling samengestelde teksten doen vermoeden dat deze professor beter wist wat goed was, dan de schrijver."

Eén en al gezelligheid dus weer met Hermans. Maar ook hij was op zoek naar de meest oorspronkelijke bedoeling van de schrijver. Die is in 'zijn' uitgave van 1986 te vinden, maar nu dus ook in de facsimile van het handschrift. En gelukkig is ook de Volledig Werk-versie terug te vinden in mijn boekenkast. Hoe dan ook: Max Havelaar is nog net zo springlevend als bij de verschijning 147 jaar geleden.

sneuper

Hier is...

2007-12-04T22:34:00.000+01:00

Vandaag was de eerste aflevering van de herhaling van Hier is... Adriaan van Dis op het themakanaal Cultura.

Ik ben nog aan het puzzelen met de ontvangst van dit kanaal, maar hier alvast een filmpje met een paar memorabele momenten: Annie Cohen-Solal die flirt met Van Dis ("Hebt u zijn [Sartre's] verleidingstactieken wel nodig? U bent erg lang, hij was klein. U bent zeer aantrekkelijk, hij was lelijk"), Hermans die niet onderbroken wenst te worden ("Ik ben helemaal uit Parijs gekomen om u te woord te staan en die kostbare tijd moet u mij gunnen") en natuurlijk de ruzie met Oltmans ("Zit je hier nou stoer te doen voor de televisie? (...) Je zit hier rotzooi te maken, dat moet je bij mij niet doen. (...) Je kan opdonderen, ik denk er niet over").

Gaat dat zien dus. Dit voorproefje smaakt in elk geval naar veel meer.

Voor wie écht niet van Van Dis houdt: maak u geen zorgen, dit blog gaat binnenkort over een paar hele bijzondere boeken die sinds kort in mijn bezit zijn en die door hele andere auteurs geschreven zijn.

Om de tijd tot het zover is te bekorten: een filmpje van een Nescio-liefhebber. Een tekst van Nescio en mooie beelden. Zo zou het altijd moeten zijn.

sneuper

Leeftocht langs natte boeken

2007-11-26T21:35:00.002+01:00

Enkele dagen geleden verscheen het nieuwe boek van Adriaan van Dis: Leeftocht. Ik wist al een tijdje dat het zou komen, want dat had ik gehoord tijdens een signeersessie ter gelegenheid van de verschijning van De Wandelaar, waar ik eerder over schreef. Sowieso was het goed nieuws, want ook afleveringen van Hier is.... worden herhaald. Niet dat ik de zender Cultura kan ontvangen, maar leuk nieuws is het wel.

Klik hier en koop "Leeftocht"
door Adriaan van Dis

Het leuke aan Leeftocht is dat het - zoals beloofd - een overzicht van veertig jaar schrijverschap biedt, maar ook dat de bijdragen thematisch zijn geordend. Daardoor krijg je een goed beeld van wat over thema's als - bijvoorbeeld - "oorlog", "Afrika" of "boos" is geschreven.

Bij "boos" vond ik een mooie tekst uit 1984, Boeken te water (eerder verschenen in NRC Handelsblad). Daarin beschrijft Van Dis zijn ontzetting na het bestormen van de bibliotheek van de Nederlands-Zuidafrikaanse Vereniging (NZAV, zie afbeelding) door actievoerders. Ondanks de foute positie van deze club inzake de apartheid, geeft het volgens Van Dis "geen pas bibliotheken te bestormen". De actievoerders "zagen in de bibliotheek het papiergeworden kwaad: 'Het materiaal van de vereniging ligt nu waar het hoort: in de goot en in de gracht." Achteraf zei een actievoerder "Ik heb met pijn in het hart prachtige boeken het water in geflikkerd.". En wat lag daar dan tussen? Nou, bijvoorbeeld "zeventiende en achttiende-eeuwse reisbeschrijvingen en de uitzonderlijke verzameling eerste gedrukte Afrikaanstalige teksten".

Een jammerlijke onderneming die het einde van de apartheid niet heeft bespoedigd maar wel een collectie boeken heeft vernietigd "die voornamelijk werd gebruikt door onderzoekers en studenten die het land kritisch bezien".

Ik was benieuwd of er 23 jaar na dato nog iets van deze gebeurtenis was terug te vinden. De NZAV bestaat nog steeds en de bibliotheek ook, hier is meer informatie. Op de site staat niets over de bestorming uit 1984. De bibliotheek, die na de bestorming niet meer openbaar was, is inmiddels weer vrij toegankelijk. Ik vond hier (in een tragische opsomming van libraries and archives destroyed) een vermelding van het incident (scrollen naar 1984) en tot mijn verrassing wordt Boudewijn Büch als bron gebruikt, hij heeft er kennelijk in Folia van 21-28 januari 1984, p. 5 over geschreven. Hier nog een vermelding (pagina 17 onderaan). Het stukje van Büch kan ik niet meer terugvinden. Op deze pagina, die volledig lijkt te zijn, staat niets van Büch in Folia van 1984 vermeld.

De bestorming van de bibliotheek van de NZAV is een voorbeeld van een lange reeks aan zinloze boekvernietigingen. Het schijnt maar niet door te dringen dat dergelijke bibliolythie doelloos en zinloos is. Het is goed dat Van Dis daar weer eens de aandacht op vestigt.

Over de andere 62 bijdragen in Leeftocht zal ik een andere keer verder schrijven.

sneuper

Dank aan boekenliefhebber voor de tip in het commentaar: actuele bibliolythie in het door Van Dis zo geliefde Parijs en een onderstreping van zijn zorg voor de gang van zaken in de voorsteden. Parijse bibliotheek gaat in vlammen op, meldt de papieren man.

Timboektoe herrijst

2007-11-06T22:48:00.000+01:00

Timboektoe - wisten we nog dat het bestond? Nee, het is niet de film naar het boek van Carry Slee waar ik op doel en ook niet het boek van Paul Auster, maar de ruim een millennium oude stad in Mali. Wikipedia!

Timboektoe - synoniem voor onbereikbare verten en eeuwige dromen. Maar al weer heel lang geleden door de boeken van Maryse Condé heel dichtbij gekomen. Op 22 juni 1991 kocht ik de 611 pagina's tellende Rainbow-pocket Segou 1 en een week later, op 27 juni 1991, kocht ik de 591 pagina's van Ségou 2. Wat ik me herinner van het lezen ervan is de kracht van het verhaal en de wijze waarop de Islam in die stad werd gevestigd.

Van de 17de tot de 19de eeuw was Ségou de hoofdstad van een machtig Bambara koninkrijk en alle omliggende volkeren waren schatplichtig aan de Bambara. In 1861 werd de stad veroverd door de Tukulor-heerser El Hadji Omar, die alle inwoners dwong om zich te bekeren tot de islam. De opkomst van de islam in de 19de eeuw en de neergang van Ségou wordt beschreven door Maryse Condé in haar tweedelige epos.

Dat heeft niets met Timboektoe te maken. Maar Ségou en Timboektoe liggen tegenwoordig in hetzelfde land dus de associatie is niet heel erg gezocht. En het lezen van Ségou gaf me ook een beeld van hoe het er in Timboektoe aan toe is gegaan.

Timboektoe is een stad van net iets meer dan 30.000 inwoners (formaat Bussum, Maassluis of Renkum) die zijn historische staat koestert maar ook vooruit kijkt. Timboektoe blijkt duizenden oude manuscripten te bevatten die met hulp van de Luxemburgse overheid in een moderne bibliotheek moeten worden ondergebracht. De manuscripten zijn ooit naar Timboektoe gekomen toen het nog het intellectuele hart van dat deel van Afrika was en een grote universiteit bevatte, maar waren lang vergeten.

En nu hoopt Timboektoe op een nieuwe toekomst. Want wie met boeken zijn verleden kan aantonen, heeft ook een toekomst. Boudewijn Büch schreef: "Een cultuur is dan pas volledig wanneer zij uitenttreuren beschikbaar is. Eén mens kan haar niet omvatten. Daarom is de bibliotheek uitgevonden. De schat- en gruwelkamer van de schrijvende mensheid." De Volkskrant had enkele weken geleden een artikel over de hoop voor Timboektoe, gebaseerd op dit artikel in de New York Times. Daarin een mooi citaat van Ismaël Diadé Haïdara: "Ik ben historicus. Ik weet dat steden zelden een tweede kans krijgen. Maar wij krijgen die nu wel, doordat we hebben vastgehouden aan ons verleden."

Ik gun deze mythische stad haar tweede kans. Het is mooi dat deze oude boeken een nieuwe toekomst geven.

sneuper

P.s. zie hier de Unesco-pagina over het project.

Hoe werkt een beek ehhh.. een boek?

2007-10-30T14:49:00.000+01:00

In deze tijd waarin nogal eens de discussie wordt gevoerd over het einde van het boek (zie dit bericht, over de iLiad, die de definitieve concurrent van het boek moet worden...), is het goed om nog eens terug te denken aan het moment van de introductie van het boek.

Want vergeet niet dat het boek zoals wij dat kennen een revolutie was en de wereld heeft veranderd. Toch viel het voor de eerste gebruikers niet mee om de functionaliteit van het boek te leren kennen en te waarderen. Gelukkig was er ook in die tijd een helpdesk.

Zie bijgaand hilarisch filmpje waarop die moeizame eerste stappen zijn vastgelegd. Wie had gedacht dat het boek zou uitgroeien tot zo'n groot succes?

sneuper

Bezoek uit Frans-Polynesië

2007-10-11T13:37:00.000+02:00

Eén van de boeiendste onderdelen van een weblog zijn de bezoekersstatistieken. Het is één van mijn vaste rituelen om 's ochtends de statistieken van de dag ervoor door te nemen. Hoeveel bezoekers zijn er geweest? Waar komen ze vandaan? Hoe zijn ze bij mij gekomen?
Om al deze vragen te kunnen beantwoorden heb ik verschillende statistieken aan mijn weblog hangen. Voor het statistische werk gebruik ik Motigo, vooral omdat die van de fijne grafieken en statistieken produceert. Voor het precieze speurwerk hoe de bezoekers naar dit blog komen heb ik Extreme Tracking, die genereert heel precies met welke zoekopdracht of via welke link men mijn blog bereikt.

Eén van de mooie onderdelen van Motigo is dat een kaartje wordt gemaakt waarop wordt aangegeven waar ter wereld de bezoekers vandaan komen. Aangezien dit een Nederlandstalig blog is over (vooral) Nederlandstalige literatuur, is het niet verbazend dat de meeste bezoekers uit Nederland komt. Daar staat dan ook in de regel een propje met aanwijzertjes van de Nederlandse bezoekers.

Vandaag zag ik ineens iets heel bijzonders: ik heb vannacht (Nederlandse tijd, maar in Polynesische tijd was het rond 3 uur 's middags) bezoek gekregen van iemand uit Frans-Polynesië. Dat wil zeggen: de provider Mana staat in Pirae, op Tahiti.

Was het een vakantieganger of iemand die permanent op Tahiti woont? Zoveel informatie geeft Motigo helaas niet, alleen dat er twee hits kwamen binnen een paar minuten. Wel blijkt uit de statistieken van Extreme Tracking dat deze persoon via Google bij mij kwam toen hij/zij zocht naar (informatie over) Adonis/Bel-ami, dat is een magistraal boek van Guy de Maupassant. Niet zo gek dat iemand van een Franstalig eiland zoekt naar informatie over een Franse roman. Ik hoop alleen maar dat hij/zij iets wijzer werd van mijn blog.

Franse literatuur en Tahiti zijn geen vreemden van elkaar. Boudewijn Büch had al lang geleden vastgesteld dat Tahiti goed voorzien is van Franse literatuur. Tijdens één van de afleveringen van "De Wereld van Boudewijn Büch" was hij op Tahiti en in de boekhandel van Papeete, de hoofdstad van Tahiti, bleek de hele Franse literatuur beschikbaar. Misschien heeft iemand in diezelfde boekhandel een Franse editie van het boek van De Maupassant gekocht, is vervolgens op zoek gegaan naar meer informatie over dat boek en kwam op mijn blog terecht.

Hoe dan ook tegen deze bezoeker wil ik alsnog zeggen: maeva (welkom) en araua'e (tot snel).

sneuper